İsviçre müzelerinden Nijerya’ya tarihî iade

İsviçre’deki üç müze, Benin bronzları olarak bilinen 18 kültürel eseri Nijerya’ya resmen iade etti. Eserler, yaklaşık 130 yıl sonra yağmalandıkları topraklara geri dönmüş oldu.

İsviçre Federal Bakanı Elisabeth Baume-Schneider, iade töreni için Nijerya’ya gitti. Ziyaret, iki ülke arasında kültürel işbirliğinde yeni bir dönem olarak değerlendiriliyor.

Eserler 1897’de yağmalanmıştı

Benin bronzları, bugünkü Nijerya’nın güneybatısında yer alan Benin Krallığı’na ait kültürel mirasın parçaları arasında görülüyor.

Şubat 1897’de İngiliz sömürge birlikleri, Benin Kralı Oba’nın sarayına baskın düzenledi ve binlerce değerli eseri yağmaladı. Krallık, atalarla bağın ve iktidarın güçlü simgeleri olarak görülen bu eserlerin büyük bölümünü kaybetti.

Yağmalanan objeler daha sonra uluslararası sanat piyasasına yayıldı. Bu süreçte bazı eserler İsviçre müzelerinin koleksiyonlarına da girdi.

“Bunlar bizim hikâyemizi anlatıyor”

Nijerya için bu eserler yalnızca müzede sergilenen objeler değil. Aynı zamanda yüzyıllara uzanan ruhani ve kültürel mirasın parçası.

Lagos’taki Siyah ve Afrika Sanatları ve Medeniyeti Merkezi Direktörü Aisha Adamu Augie, eserlerin dönüşünün büyük anlam taşıdığını söyledi. Augie, “Bunlar bizim hikâyemizi anlatıyor. Tarih olmadan bugün de olmaz” dedi.

İade edilen eserlerin, okul sınıfları ve çeşitli kültürel projeler aracılığıyla halka anlatılması planlanıyor.

Sömürge travmasını onarma adımı

Törende yapılan konuşmalarda, iadenin yalnızca kültürel değil, tarihsel bir sorumluluk anlamına geldiği vurgulandı. Eserlerin geri dönüşünün, sömürgeciliğin yol açtığı travmanın onarılmasına katkı sağlaması bekleniyor.

İsviçre açısından da iade önemli bir adım olarak görülüyor. Süreç, yerel müzelerin girişimiyle başladı. 2021’de 8 müze bir araya gelerek Benin Initiative Switzerland adlı girişimi kurdu.

Bu girişim kapsamında İsviçre müzelerindeki Benin bronzlarının geçmişi Nijeryalı ortaklarla birlikte araştırıldı.

3 müzedeki 18 eser geri döndü

Araştırmalar sonucunda 18 eserin kökeninin sorunlu olduğu belirlendi. Bu eserler Zürih Üniversitesi Etnoloji Müzesi, Zürih’teki Rietberg Müzesi ve Cenevre Etnografya Müzesi koleksiyonlarında bulunuyordu.

Kökeni tartışmalı olan 9 eserin ise karşılıklı anlaşmayla ödünç statüsünde İsviçre’de kalabileceği açıklandı.

Kaçak kültür varlığı ticaretine karşı anlaşma

Baume-Schneider ve Nijerya Kültür Bakanı Hannatu Musa Musawa, Lagos’ta kültür varlıklarının yasa dışı ticaretiyle mücadele için ikili anlaşma imzaladı.

Bu, İsviçre’nin Sahra Altı Afrika’dan bir ülkeyle yaptığı ikinci benzer anlaşma oldu. İsviçre geçen yıl da Fildişi Sahili ile bu alanda anlaşma imzalamıştı.

İsviçre federal yönetimi ayrıca Cenevre ve Ticino kantonlarında yürütülen ceza soruşturmaları sırasında el konulan bir bronz bilezik ile Nijer Deltası’na ait 4 arkeolojik monoliti de Nijerya’ya teslim etti.