Marlboro’nun sahibi Hollanda’daki esrar deneyine girdi

Hollanda’da kontrollü esrar satışı deneyi, tütün endüstrisinin sektöre girişiyle yeni bir tartışmanın merkezine yerleşti. Investico, De Groene Amsterdammer ve NU.nl’nin ortak araştırmasına göre, Marlboro sigaralarıyla bilinen eski Philip Morris şirketi Altria, deneyde yer alan en büyük üretici CanAdelaar’a dolaylı olarak ortak oldu.

Araştırmada görüşülen 7 tütün ve bağımlılık uzmanı, büyük tütün şirketlerinin agresif satış yöntemleri, lobi gücü ve yanıltıcı araştırma pratikleri nedeniyle Hollanda esrar piyasasına girmesinden kaygı duyduklarını söyledi.

Kontrollü esrar deneyi neyi amaçlıyor?

Hollanda’daki kontrollü esrar deneyi, esrarın yasal ve denetimli üretim-satış modelini test etmeyi amaçlıyor.

Deney kapsamındaki 10 belediyede bulunan coffeeshoplar, yalnızca devlet tarafından belirlenen 10 lisanslı üreticinin esrar ve haşiş ürünlerini satabiliyor.

CanAdelaar, bu üreticiler arasında en büyüğü olarak öne çıkıyor. Şirket yılda yaklaşık 20 bin kilo esrar üretiyor ve geçen yıl çok sayıda coffeeshopa ürün sağladı.

Altria nasıl ortak oldu?

Altria, 2019’da Kanadalı esrar şirketi Cronos’un hisselerinin neredeyse yarısını satın aldı. Cronos’un 7 yönetim kurulu üyesinden 4’ü hâlen Altria’da çalışıyor ya da geçmişte Altria’da görev yaptı.

Cronos, Aralık 2025’te Hollandalı CanAdelaar’ı 57,5 milyon avroya satın alacağını açıkladı. Bu işlemle Altria, Hollanda’daki kontrollü esrar deneyinin en büyük üreticisine dolaylı biçimde dahil olmuş oldu.

Hollanda’da yasal esrar üreticisinin satın alınması yasak değil. Ancak uzmanlar, tütün endüstrisinin bu pazardaki varlığının ciddi riskler taşıdığını düşünüyor.

“Tütün sektörü esrarı 1970’lerden beri fırsat görüyor”

Bath Üniversitesi’nden araştırmacı Rachel Barry, esrarın uzun süredir tütün endüstrisinin çeşitlenme stratejisinin parçası olduğunu söyledi.

Barry’ye göre şirket içi belgeler, tütün firmalarının esrarı 1970’lerden itibaren kârlı bir ürün olarak gördüğünü ortaya koyuyor.

Sigara üzerindeki denetimin artması, kamuoyu baskısının büyümesi ve esrarın birçok ülkede daha fazla yasallaşması, tütün şirketlerini yeni alanlara yöneltti. Barry, şirketlerin bu arayışta elektronik sigara ve esrar pazarını öne çıkardığını belirtti.

Lobi ve araştırma kaygısı

Toronto Üniversitesi ve Bath Üniversitesi’nden Benoit Gomis, büyük tütün şirketlerinin lobi ve halkla ilişkiler stratejileriyle bilindiğini söyledi.

Gomis’e göre geçmişte tütün endüstrisi, sigarayı olduğundan daha güvenli göstermek için yanıltıcı kampanyalar ve sözde bilimsel çalışmalar finanse etti. Uzmanlar, benzer bir yöntemin bugün esrar hakkında olumlu algı yaratmak için kullanılabileceğinden endişe ediyor.

Araştırmada, Philip Morris International’a bağlı Aspeya adlı şirketin finanse ettiği bilimsel yayınlar da incelendi. Son 2 yılda Aspeya tarafından desteklenen bilim insanlarının, farklı içeriklerde esrarın olası faydalarına ilişkin en az 4 makale yayımladığı belirlendi.

Aspeya’nın, bu çalışmalardaki 11 yazardan 9’una ödeme yaptığı aktarıldı.

“Sonuçlar daha olumlu gösteriliyor”

Bilimsel yayınların kalitesini değerlendiren Cochrane Netherlands’tan Kevin Jenniskens, tütün endüstrisinin finanse ettiği çalışmalarda sonuçların çoğu zaman daha olumlu sunulduğunu söyledi.

Jenniskens, “Sonuçlarda açık bir sahtekârlık yok. Ancak bu sonuçlar daha olumlu bir ışık altında gösteriliyor” değerlendirmesinde bulundu.

Söz konusu makaleleri inceleyen Jenniskens, Aspeya’nın sonuçları doğrudan etkilediğinin kesin olarak söylenemeyeceğini, ancak bazı uyarı işaretleri bulunduğunu belirtti.

Jenniskens’e göre bunlar yeni araştırmalar değil; sistematik olmayan, betimleyici literatür incelemeleri. Bu tür çalışmalar yorum alanını genişletiyor. Yazarların yalnızca kendilerinin ilgili gördüğü araştırmaları seçtiğini vurgulayan Jenniskens, bunun seçici alıntı riskini artırdığını söyledi.

Uzmanlardan pazarlama uyarısı

Görüşülen 7 bağımlılık ve tütün uzmanının tamamı, büyük tütün şirketlerinin yüksek pazarlama bütçeleri, lobi ağları ve hukuk ekipleriyle Hollanda esrar piyasasına girmesinden kaygı duyduğunu dile getirdi.

Trimbos Enstitüsü’nden Marc Willemsen, tütün endüstrisinin nasıl çalıştığının bilindiğini söyledi.

Willemsen, “Bu, ‘hükûmete insanların uzun süre esrar kullanmasını önlemede yardım edelim’ diye düşünen bir hayır kurumu değil” dedi.

Jellinek Bağımlılık Enstitüsü’nden Tom Bart da asıl sorunun şirketlerin yatırımlarını geri kazanmak için yeni hedef gruplara nasıl ulaşacağı olduğunu söyledi.

Bart, elektronik sigaralarda tütün endüstrisinin influencerları, sosyal medyayı ve yan şirketleri nasıl kullandığının görüldüğünü hatırlattı.

Kabine deneyi değerlendirecek

Hollanda kabinesinin önümüzdeki aylarda kontrollü esrar deneyinin gidişatını değerlendirmesi bekleniyor.

Altria’nın dolaylı ortaklığı, deneyin yalnızca esrarın yasal denetimiyle ilgili olmadığını gösterdi. Tartışma artık tütün endüstrisinin yeni bağımlılık pazarlarında ne kadar etkili olacağı ve kamu sağlığının nasıl korunacağı sorularına da uzanıyor.