Hollanda istihbaratı Rusya’nın Ukrayna’yı işgal etmesini beklemiyor

Hollanda istihbarat kurumları AIVD ve MIVD, Rusya’nın Ukrayna’yı işgal edeceğini öngöremedi. Volkskrant’ın kapsamlı araştırmasına göre iki kurum, 24 Şubat 2022’de başlayan işgale kadar Rusya’nın saldırı ihtimalini düşük gördü.

Gazete, işgal öncesi aylara ilişkin yeniden kurduğu süreçte 19 istihbarat görevlisi ve üst düzey yetkiliyle konuştu. Kaynaklardan biri, “İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana Avrupa topraklarındaki en büyük savaştı ve biz bunu göremedik” diyerek yaşananı ağır bir istihbarat hatası olarak değerlendirdi.

Putin’e yakın kaynağa güvenildi

Volkskrant’a göre Hollanda’nın değerlendirmesinde en belirleyici unsur, Rus güvenlik aygıtı içinde yer alan ve Vladimir Putin’e yakın olduğu belirtilen ‘özel bir kaynak’ oldu.

AIVD ve MIVD, bu kaynağın geçmişte yıllarca değerli bilgiler sağladığını ve kendini kanıtladığını savundu. Bu nedenle Rusya’nın sınırdaki askerî yığınağının asıl amacının Batı’yla pazarlıkta baskıyı artırmak olduğu düşünüldü.

Hollanda istihbaratına göre Putin gerçekten saldırırsa pazarlık gücünü kaybedecekti. Bu nedenle işgal ihtimali ‘düşük’ görülüyordu.

ABD tam tersini söylüyordu

ABD istihbaratı ise 2021 sonbaharından itibaren Rusya’nın Ukrayna’yı işgal etmeye hazırlandığını söylüyordu. Washington’a göre mesele Rusya’nın saldırıp saldırmayacağı değil, ne zaman saldıracağıydı.

ABD’nin de Kremlin içinde, Putin’e muhtemelen daha yakın bir kaynağı bulunduğu belirtiliyor.

Hollanda istihbaratı ile CIA arasında bu farklı değerlendirmeler üzerine görüşmeler yapıldı. Ancak taraflar analizlerin neden bu kadar ayrıştığını o dönemde açıklığa kavuşturamadı.

Biden’a kadar ulaştı

Hollanda’nın “Rusya işgal etmeyecek” yönündeki istihbaratı, dönemin ABD Başkanı Joe Biden’a kadar ulaştı.

Hollanda bu bilgiyi paylaşarak savaşı önlemeyi umuyordu. Ancak habere göre bugün bazı yetkililer, bu adımın tam tersine savaşın önlenmesi için kalan küçük ihtimali de zayıflatmış olabileceğini düşünüyor.

Bu görüşe göre ABD ve Avrupa, Rusya’ya birlikte çok sert askerî ve ekonomik sonuçlar doğacağı mesajını verseydi, bu Putin’i işgalden caydırabilirdi.

Üst düzey bir yetkiliye göre işgalin beklenmemesi, Avrupa ülkelerinin Ukrayna’ya saldırı öncesi aylarda daha fazla destek vermesini de engelledi.

Rus güvenlik elitleri de şaşırmış

Rus birlikleri Ukrayna’ya girdikten sonra Hollanda istihbaratı, güvendikleri kaynağın Putin’in saldırı planlarından habersiz olduğunu anladı.

İşgalden sonra elde edilen bilgilere göre Rus güvenlik aygıtının üst düzey isimleri de saldırı kararına Hollandalılar kadar şaşırdı.

Buna göre savaş planını yalnızca Putin’e çok yakın dar bir çevre biliyordu. AIVD ve MIVD’nin kaynağı bu grubun dışında kalmıştı. ABD’nin kaynağının ise bu dar çevreye daha yakın olduğu düşünülüyor.

Irak Savaşı’nın gölgesi

Hollanda istihbaratının ABD analizine mesafeli yaklaşmasında 2003 Irak Savaşı’nın da etkili olduğu belirtildi.

O dönemde ABD, Irak’ta kitle imha silahları bulunduğuna dair yanlış istihbarat paylaşmıştı. Ardından başlayan savaş yıllarca sürmüş ve yüz binlerce kişinin ölümüne yol açmıştı.

Volkskrant’a konuşan kaynaklara göre Almanya ve Fransa da Rusya’nın Ukrayna’yı gerçekten işgal edeceği konusunda şüpheciydi. Üst düzey bir yetkili, Avrupa’da ABD’nin kıtayı savaşa sürüklemeye çalıştığı yönünde ciddi bir korku bulunduğunu söyledi.

Hatta Ukrayna’nın kendisi bile Rusya’nın gerçekten işgal başlatacağına uzun süre inanmadı.

Kan plazması analizi değiştirdi

Hollanda istihbaratı, değerlendirmesini ancak işgalden yaklaşık üç hafta önce sorgulamaya başladı. Bunun nedeni, Rus ordusunun cepheye büyük miktarda kan plazması taşıdığının anlaşılmasıydı.

Bu bilgi, savaş hazırlığının artık daha somut bir işareti olarak değerlendirildi. AIVD ve MIVD bunun ardından analizini ‘işgal düşük ihtimal’ seviyesinden ‘işgal mümkün’ seviyesine çekti.

Ancak bu değişiklik, işgali önceden doğru şekilde okumaya yetmedi.

"Putin’i fazla rasyonel gördük"

Volkskrant’ın konuştuğu bazı kaynaklar, yaşananı ciddi bir istihbarat fiyaskosu olarak görüyor. Gazeteye konuşan üst düzey bir AIVD yetkilisi ise bu ifadeyi kullanmak istemedi.

Yine de aynı yetkili, Putin’e bakışlarının artık değiştiğini kabul etti. Yetkiliye göre Hollanda istihbaratı bugün Putin’e daha kuşkuyla yaklaşırdı.

En kritik değerlendirme ise şu oldu: Hollanda istihbaratı, Putin’in fazla rasyonel bir aktör olduğunu varsaydı. Ukrayna işgali, bu varsayımın ne kadar ağır sonuçlar doğurabileceğini gösterdi.