Et sektörüne yabancı işçi uyarısı: Yasak kapıda

Hollanda’da et işleme sektörü, yabancı işçilere yönelik kötü çalışma koşulları nedeniyle hükûmetin hedefinde. Sosyal İşler Bakanı Hans Vijlbrief, sektöre 15 Haziran’a kadar süre vermişti. Bakanlık, gerçek bir iyileşme görülmezse mezbahalarda geçici iş ajansları üzerinden yabancı işçi çalıştırılmasını yasaklayabileceğini duyurmuştu.

Sektör temsilcisi VleesNL, sürenin dolmasına kısa süre kala bir eylem planı sundu. Nieuwsuur programının aktardığına göre planda, yalnızca sertifikalı iş ajanslarıyla çalışılması, ani işten çıkarmaların azaltılması ve iş kazalarının düşürülmesi gibi adımlar yer aldı.

Sendika: Kâğıt üzerinde gerçeklik

FNV sendikası ise planı yeterli bulmadı. Sendika Başkan Yardımcısı Nine Kooiman, Nieuwsuur’a yaptığı açıklamada planı ‘kâğıt üzerinde gerçeklik’ olarak nitelendirdi. Kooiman’a göre bu durum, ‘kasabın kendi etini denetlemesine’ benziyor.

FNV, yabancı işçilerin hâlâ sömürüldüğünü ve baskı gördüğünü savunuyor. Sendika, özellikle Orta ve Doğu Avrupa’dan gelen işçilerin hem çalışma hem de barınma koşullarının çoğu zaman iş ajanslarına bağlı olmasının ciddi bir güç dengesizliği yarattığını belirtiyor.

Denetimlerde ağır tablo

Hollanda et sektöründe çok sayıda işçi geçici iş ajansları üzerinden çalışıyor. İşçiler çoğu zaman aynı ajanslar aracılığıyla konut ve ulaşım hizmeti de alıyor. Bu durum, işçilerin işini kaybettiğinde aynı anda barınma hakkını da kaybetmesi riskini doğuruyor.

Hollanda İş Müfettişliği’nin 2024’te yaptığı inceleme bu tabloyu daha görünür hâle getirdi. İncelenen 13 et sektörü ajansından 3’ünde, çalışanların yüzde 40 ila yüzde 80’inin anında işten çıkarıldığı belirlendi. Bu tür işten çıkarmalar, işçilerin gelirinin hemen kesilmesine yol açıyor.

Roemer raporu yıllar önce uyarmıştı

Et sektöründeki sorunlar yeni değil. Eski Sosyalist Parti lideri Emile Roemer’in 2020’de hazırladığı raporda, yıllardır süren ciddi ihlallere dikkat çekilmişti. Raporda iş ajanslarına lisans zorunluluğu getirilmesi ve işçilerin konutunun iş sözleşmesine bağlı olmaktan çıkarılması önerilmişti.

VleesNL, eylem planının ilk versiyonunu 2024’te hazırlamıştı. Ancak Bakan Vijlbrief, 2021’den bu yana sektörle 29 kez görüşüldüğünü, buna rağmen yeterli ilerleme sağlanamadığını söyledi. Bakanın nihai kararını, İş Müfettişliği’nin sektörle ilgili yeni raporunun ardından yaklaşık 2 hafta içinde vermesi bekleniyor.

Almanya modeli gündemde

FNV, çözüm için Almanya örneğine işaret ediyor. Almanya, Ocak 2021’de et sektöründe taşeron çalışmayı yasaklamış, 3 ay sonra da geçici iş ajansı üzerinden çalışmayı durdurmuştu. Böylece mezbaha çalışanlarının doğrudan şirketler tarafından istihdam edilmesi zorunlu hâle gelmişti.

Bu süreçte yaklaşık 35 bin işçi şirket bordrosuna geçirildi. Yakın tarihli bir araştırmaya göre iş kazalarında da belirgin düşüş yaşandı. Kooiman, “Almanya’da insanlar büyük ölçekte doğrudan istihdam ediliyor ve hâlâ uygun fiyatlı sosis yiyebiliyorlar” diyerek Hollandalı şirketlerin de insana yakışır ücret ödemesi gerektiğini söyledi.

Sektör fiyat artışı uyarısı yapıyor

Et işleme sektörü ise genel bir yasağın iyi çalışan şirketleri de cezalandıracağını savunuyor. Sektör temsilcilerine göre geçici iş ajansı yasağı maliyetleri artırabilir ve fiyatlara yansıyabilir.

Ancak sendikalar ve işçi hakları savunucuları, yıllardır süren kötü muamele iddialarının artık yalnızca gönüllü planlarla çözülemeyeceğini belirtiyor. Tartışmanın merkezinde ise aynı soru var: Hollanda ucuz et üretimini sürdürürken yabancı işçilerin haklarını gerçekten koruyabilecek mi?