Protestolar Meclis'i harekete geçirdi! Polis neden hazırlıksız yakalandı?

Fransa'da 17 Ekim'de düzenlenen kitlesel protestoların büyük çaplı şiddet olaylarına dönüşmesi, ülkede siyasi krizi derinleştirdi. Hayat pahalılığına ve eğitim sistemindeki sorunlara karşı başlayan gösterilerde iş yerleri yağmalandı, kamu binaları hedef alındı ve birçok kentte büyük hasar meydana geldi. Güvenlik güçlerinin olaylara hazırlıksız yakalandığı eleştirileri üzerine Fransız Parlamentosu harekete geçti.

Le Monde'un haberine göre Ulusal Meclis Başkanı Yaël Braun-Pivet, olayların bütün yönleriyle araştırılması için bir parlamento soruşturma komisyonu kurulmasını önerdi. Senato da ayrı bir inceleme başlatmaya hazırlanıyor. Başbakan Sébastien Lecornu'nun hükûmeti ise toplumsal öfkeyi yatıştırmak amacıyla 2027 bütçesinde değişiklik yapmayı planlıyor.

Polis neden müdahale edemedi?

17 Ekim Cumartesi günü düzenlenen protestoların temelinde artan hayat pahalılığı ve eğitim koşullarına yönelik tepkiler bulunuyordu. Sosyal medya üzerinden örgütlenen gösteriler, birçok kentte kontrolden çıkarak yağma, kundaklama ve kamu binalarına yönelik saldırılara dönüştü.

Olayların ardından polis ve güvenlik birimlerinin yeterli hazırlık yapmadığı eleştirileri gündeme geldi. Gösterilerin büyüklüğünün önceden tahmin edilemediği ve görevlendirilen güvenlik personelinin yetersiz kaldığı ileri sürüldü.

Ulusal Meclis Başkanı Yaël Braun-Pivet, bugün parti gruplarının temsilcileriyle yapılacak toplantıda bir soruşturma komisyonu kurulmasını gündeme getirecek.

Komisyonun amacı, şiddet olaylarının nasıl bu boyuta ulaştığını ve güvenlik güçlerinin neden yetersiz kaldığını araştırmak olacak. Gösteriler öncesindeki istihbarat değerlendirmeleri, görevlendirilen polis sayısı ve kullanılan müdahale yöntemleri de incelenecek.

Braun-Pivet, komisyonun siyasi hesaplaşma aracına dönüşmesini istemiyor. Meclis Başkanlığı çevresinden yapılan açıklamalarda, soruşturmanın ne polis teşkilatını ne de Boyun Eğmeyen Fransa (LFI) partisini yargılama amacı taşıdığı vurgulandı.

Muhalefet de soruşturmaya katılacak

Kurulması planlanan komisyonda yaklaşık 30 milletvekili görev yapacak. Üyeler, parlamentodaki siyasi grupların sandalye sayılarına göre belirlenecek.

Komisyon başkanlığı ve raportörlük görevlerinin Cumhuriyetçiler (LR), Sosyalist Parti veya Yeşillerden milletvekillerine verilmesi değerlendiriliyor.

Sosyalist Parti'nin Ulusal Meclis Grup Başkanı Boris Vallaud, parlamentonun yaşanan kriz karşısında sorumluluk üstlenmesi gerektiğini söyledi.

Vallaud, soruşturmanın polis teşkilatının görevlerini, çalışma yöntemlerini ve sahip olması gereken imkânları yeniden değerlendirmek için fırsat olabileceğini belirtti. Farklı siyasi partilerin ortak hareket etmesini umduğunu dile getirdi.

Ancak bu beklentiye şüpheyle yaklaşanlar da var. Horizons partisinin Meclis Grup Başkanı Laurent Marcangeli, 2027 cumhurbaşkanlığı seçimlerine yalnızca altı ay kalmışken partiler arasında uzlaşma sağlanmasının çok zor olduğunu savundu.

Marcangeli, soruşturmanın polis aleyhine siyasi hesaplaşmaya dönüşmesi veya yüzeysel yürütülmesi durumunda çalışmalara katılmayacakları uyarısında bulundu.

Soruşturma için zaman daralıyor

Komisyonun karşı karşıya olduğu en önemli sorunlardan biri de takvim.

Fransız Parlamentosu aralık ayına kadar bütçe görüşmeleriyle meşgul olacak. Mevcut yasama çalışmalarının ise Şubat 2027 sonunda tamamlanması planlanıyor.

Oysa kapsamlı bir soruşturmanın sonuçlanması aylar sürebilir. Nitekim 2023 yılında emeklilik reformuna karşı düzenlenen protestolardaki şiddet yanlısı grupları araştıran benzer bir komisyon, çalışmalarını ancak altı ayda tamamlayabilmişti.

Meclis Başkanı Braun-Pivet ise bugün France Inter radyosuna yaptığı açıklamada, yeni komisyonun çalışmalarını yıl sonuna kadar tamamlamasını hedeflediğini duyurdu.

Senato da devreye giriyor

Fransa Senatosu da 17 ve 18 Ekim'de yaşanan olaylar hakkında ayrı bir inceleme başlatacak.

Senato Başkanı Gérard Larcher, Le Figaro'ya yaptığı açıklamada devletin yaşanan olaylardaki sorumluluğunun araştırılması gerektiğini söyledi. Larcher, devletin hatalarının ve eksikliklerinin hesabını vermek zorunda olduğunu vurguladı.

Senatonun güvenlik güçlerinin çalışma yöntemleriyle ilgili daha önce başlattığı başka bir araştırmanın sonuçları da yarın açıklanacak.

Öte yandan 27 Ekim'de Senatoda yeni bir yasa tasarısı görüşülecek. 'Kıran öder' ilkesi olarak adlandırılan düzenleme, şiddet olaylarında kamuya veya özel mülkiyete zarar veren kişilerin bunun mali sonuçlarından sorumlu tutulmasını öngörüyor.

Tasarı, 30 Mayıs'ta Paris Saint-Germain'in Şampiyonlar Ligi zaferinin ardından yaşanan şiddet olayları üzerine hükûmet tarafından hızlandırılmıştı.

Düzenleme, Senatodaki sağ çoğunluğun yanı sıra Ulusal Mecliste merkez partiler, Cumhuriyetçiler, aşırı sağcı Ulusal Birlik (RN) ve Cumhuriyet İçin Sağ Birlik (UDR) tarafından da destekleniyor.

Hükûmet bütçede geri adım atabilir

Fransa'daki krizin çözümü için en önemli adımlardan birinin 2027 bütçesinde yapılacak değişiklikler olması bekleniyor.

Başbakan Sébastien Lecornu, protestoların ardından hükûmetin bütçe tasarısına yeni değişiklik önergeleri sunacağını açıkladı.

Bu değişikliklerle yağma ve saldırılar nedeniyle zarar gören esnafa yardım edilmesi, hayat pahalılığına karşı yeni önlemler alınması ve öğrencilerin taleplerinin karşılanması hedefleniyor.

Lecornu, pazartesi sabahı yaptığı konuşmada, devam eden bütçe görüşmelerinin hükûmete önemli bir fırsat sunduğunu belirtti. Başbakan, bütçe üzerindeki çalışmaların toplumsal taleplere karşılık verecek şekilde değişiklik yapılmasına imkân sağlayabileceğini söyledi.

Ancak hükûmetin önünde ciddi bir mali sorun bulunuyor. Lecornu, kamu bütçesindeki açığı azaltmayı hedeflerken yeni sosyal harcamalar bu hedefi zorlaştırabilir.

Yeşillerden 5,2 milyar avroluk eğitim talebi

Muhalefetteki sol partiler ve Yeşiller, hükûmetin mevcut bütçe tasarısına karşı çıkmaya devam ediyor.

Yeşiller, bugün parlamentoya on maddelik bir acil önlem paketi sunmaya hazırlanıyor.

Öneriler arasında üniversiteye giriş sisteminde kullanılan 'Parcoursup' uygulamasının kaldırılması, 5 bin yeni öğretmenin işe alınması ve okul binalarının yenilenmesi için 5,2 milyar avro kaynak ayrılması bulunuyor.

Yeşiller ve diğer sol partiler, protestolara katılan öğrencilerin ve hayat pahalılığından şikâyet eden vatandaşların taleplerinin dikkate alınması gerektiğini savunuyor.

Ancak bu öneriler, bütçe açığını azaltmak isteyen Başbakan Lecornu'nun planlarıyla çelişiyor.

Cumhurbaşkanlığı seçimleri krizi daha da zorlaştırıyor

Fransa'da yaşanan gelişmeler, 2027 cumhurbaşkanlığı seçimleri yaklaşırken siyasi partiler arasındaki görüş ayrılıklarını da derinleştiriyor.

Ulusal Mecliste hiçbir siyasi grubun tek başına çoğunluğa sahip olmaması, hükûmetin karar almasını zorlaştırıyor. Muhalefet partileri ise protestoların ardından artan toplumsal hoşnutsuzluğu siyasi gündeme taşımaya çalışıyor.

Bu nedenle parlamento soruşturmasının yalnızca güvenlik güçlerinin müdahalesini araştırmakla sınırlı kalıp kalmayacağı da tartışılıyor.

Fransız siyasetinde asıl soru, parlamentonun şiddet olaylarının nedenlerini ortaya çıkarmanın ötesine geçerek hayat pahalılığı ve eğitim sorunlarına çözüm üretip üretemeyeceği.

Hükûmetin bütçede yapacağı değişiklikler ve parlamentonun başlatacağı soruşturmalar, krizin bundan sonraki seyrinde belirleyici olacak.