500 milyarlık fonda ilk yıl hayal kırıklığı

Almanya’da geçen yıl büyük tartışmaların ardından kurulan 500 milyar avroluk altyapı ve iklim fonunun ilk bilançosu beklentilerin altında kaldı. Federal Meclis’in dağılmadan hemen önce Anayasa’yı değiştirerek onay verdiği fonun amacı, ülkenin yıpranan altyapısını yenilemek ve iklim dönüşümüne ek kaynak sağlamaktı. Ancak bir yıl sonra hem Ifo Enstitüsü hem de Alman Ekonomi Enstitüsü, paranın önemli bölümünün bu amaçla kullanılmadığını söylüyor.

İki kurumun hesapları farklı yöntemlere dayanıyor. Ama vardıkları sonuç aynı; özel fondan çıkan para büyük ölçüde gerçekten yeni yatırım üretmedi.

Ifo: Paranın yüzde 95’i ek yatırıma gitmedi

Ifo Enstitüsü’ne göre 2025 yılında yeni borçlanma 24,3 milyar avro arttı. Buna karşılık altyapı yatırımlarındaki gerçek artış yalnızca 1,3 milyar avroda kaldı. Enstitü, aradaki yaklaşık 23 milyar avroluk farkın yeni yatırımlara gitmediğini belirtiyor.

Bu hesaba göre 2025’te özel fondan sağlanan kaynağın yüzde 95’i, ilave altyapı yatırımı yaratmak yerine başka alanlarda kullanıldı. Ifo, özellikle ulaşım harcamalarının normal bütçeden çıkarılıp krediyle finanse edilen özel fona aktarılmasına dikkat çekiyor. Böylece yatırım görüntüsü korunurken, çekirdek bütçedeki yük azaltılmış oldu.

IW: Yüzde 86’sı amacının dışında kullanıldı

Alman Ekonomi Enstitüsü de benzer yönde ama biraz daha farklı bir oran açıkladı. IW’ye göre 2025’te fondaki kaynakların yüzde 86’sı amacının dışında kullanıldı.

Enstitünün hesabına göre federal hükûmetin gerçek yatırım harcamaları 2024’e göre yalnızca yaklaşık 2 milyar avro arttı. Bu artışın da neredeyse enflasyon kadar olduğu belirtiliyor. Aynı dönemde yaklaşık 12 milyar avroluk harcama, normal bütçeden alınıp özel fona kaydırıldı. IW bu yöntemi açık biçimde ‘kaynak aktarma istasyonu’ olarak tanımlıyor.

Planlanan para da tam kullanılmadı

Eleştiriler yalnızca paranın nereye gittiğiyle sınırlı değil. Ne kadarının gerçekten harcandığı da tartışma konusu oldu. IW’ye göre federal hükûmet 2025’te planlanan özel fon kaynaklarının yalnızca yüzde 42’sini kullanabildi.

Planlamada ayrıca İklim ve Dönüşüm Fonu için 10 milyar avro, eyaletler için de 8,3 milyar avro öngörülmüştü. Ancak İklim ve Dönüşüm Fonu’nun gerçek yatırımları geçen yıl planın 8,3 milyar avro altında kaldı. Hatta 2024 seviyesinin de altına indi. Eyaletlere ayrılan paranın ise bürokratik nedenlerle ancak 2026’dan itibaren akmaya başlayacağı belirtiliyor.

Ulaşımda büyük pay var ama tartışma daha da büyük

Bu yıl özel fondan en büyük pay yine ulaşıma ayrıldı. 2026 için bu alana yaklaşık 22 milyar avro öngörülüyor. Ancak inşaat sektörü temsilcileri de bu rakamın yeni yatırım anlamına gelmediğini savunuyor.

Alman İnşaat Sanayisi Ana Birliği’ne göre bu 22 milyar avronun 18,5 milyarı, normal bütçeden çıkarılıp özel fondan karşılanan harcamalardan oluşuyor. Yani sorun yalnızca fonun yavaş işlemesi değil; fonun hangi harcamayı gerçekten ek yatırım saydığı da tartışmalı.

Savunmada sonuç daha görünür

Aynı dönemde savunma alanında çok daha net bir hareketlilik yaşandı. Geçen yıl alınan karar paketinin bir başka ayağı, savunma harcamaları için borç freninin gevşetilmesiydi. Bu sayede Savunma Bakanlığı çok daha güçlü bir alıcıya dönüştü.

Savunma şirketleri siparişlerini artırdı, üretim kapasitesini büyüttü. Özellikle radar, mühimmat ve askerî sistemler üreten firmalarda yatırım ve üretim hızlandı. Bu nedenle eleştiriler, altyapı ve iklim için kurulan fonda beklenen etki görülmezken savunma alanında sonuçların daha somut olduğu yönünde yoğunlaşıyor.

Asıl sorun yapısal

Hem Ifo hem de IW, sorunun tek tek kalemlerden ibaret olmadığını düşünüyor. Enstitülere göre sistemin yapısında sorun var. Çünkü yatırım oranına ilişkin bazı kurallar sadece planlara uygulanıyor, gerçek harcamalara değil. Bu da kâğıt üzerinde yatırım artışı yaratırken, fiiliyatta farklı bir tablo ortaya çıkarabiliyor.

İki kurum da aynı noktada buluşuyor: Yeni borçlanma ancak gerçekten yeni yatırım yaratıyorsa savunulabilir. Aksi hâlde özel fon, geleceğe yatırım aracı olmaktan çıkıp bütçe yönetimi aracı hâline geliyor.

İlk yılın özeti

Bir yılın sonunda tablo netleşmiş durumda. Almanya tarihî büyüklükte bir fon kurdu, ama bu fon ilk yılında beklenen sıçramayı yaratamadı. Paranın önemli kısmı yeni projelere gitmek yerine mevcut bütçeyi rahatlatmak için kullanıldı. Ayrıca planlanan kaynağın büyük bölümü de henüz sahaya inmedi.

Kısacası 500 milyar avroluk özel fonun ilk yılı, büyük vaatlerle başladı ama güçlü bir yatırım hamlesine dönüşemedi. Bundan sonra asıl soru şu olacak; önümüzdeki yıllarda bu para gerçekten yeni yol, köprü, hat, enerji altyapısı ve iklim yatırımı olarak mı dönecek, yoksa bütçedeki boşlukları kapatmaya devam mı edecek?