Marketlerde fiyat sınırı tartışması

Birleşik Krallık’ta hükûmet, artan gıda fiyatlarına karşı süpermarketlerden bazı temel ürünlerde fiyatları gönüllü olarak dondurmayı değerlendirmelerini istedi. Amaç, Orta Doğu’daki savaşın körüklediği enflasyon karşısında haneleri korumak.

Plan, perakende sektöründe tepkiyle karşılandı. Market temsilcileri, böyle bir adımın maliyetleri azaltmak yerine genel fiyatları artırabileceğini savundu. Bir süpermarket yöneticisi öneriyi ‘tamamen çılgınca’ diye nitelendirdi. Bir başka sektör temsilcisi ise bunun ‘piyasaya gereksiz, istenmeyen ve haksız bir müdahale’ olduğunu söyledi.

Temel ürünlerde gönüllü fiyat dondurma

Gündemdeki plana göre ekmek, süt, tereyağı ve benzeri temel ürünlerin en az bir çeşidinin düşük ve sabit fiyatla raflarda bulunması isteniyor. Hükûmetin, bu adımı kabul eden marketlere bazı düzenlemelerde esneklik sağlamayı değerlendirdiği belirtiliyor.

Bu esneklikler arasında ambalaj kurallarının gevşetilmesi ve sağlıklı gıdaya ilişkin bazı yeni düzenlemelerin ertelenmesi yer alabilir.

Financial Times’ın ilk duyurduğu plana göre, görüşmeler henüz erken aşamada. Taraflar arasında kesin bir uzlaşma sağlanmış değil.

Marketler: Maliyet çok büyük olur

Perakende kaynakları, uygulamanın pratikte büyük bir yük yaratacağını savunuyor. Temel ürünlerin her mağazada sürekli aynı düşük fiyatla bulundurulması, ucuz ürünler tükendiğinde markalı ya da daha pahalı ürünlerin de aynı fiyata indirilmesini gerektirebilir.

Bir sektör kaynağı, “Böyle bir şeyin maliyeti çok büyük olur. Çünkü her ürünün her çeşidini her mağazada satmıyoruz” değerlendirmesini yaptı.

Market yöneticilerine göre, fiyatı dondurulan 20 civarında üründe kısa süreli bir düşüş sağlansa bile şirketler kayıplarını başka ürünlerden telafi etmeye çalışabilir. Bu da bazı aileler için temel sayılabilecek başka ürünlerde fiyat artışına yol açabilir.

‘1970’ler tarzı fiyat kontrolü’ tepkisi

Büyük süpermarketleri temsil eden British Retail Consortium’ın CEO’su Helen Dickinson, Birleşik Krallık’ta market fiyatlarının Batı Avrupa’nın en uygun seviyeleri arasında olduğunu söyledi. Dickinson, bunun marketler arasındaki sert rekabetten kaynaklandığını belirtti.

Dickinson, hükûmetin ‘1970’ler tarzı fiyat kontrolleri’ getirmek yerine, gıda fiyatlarını artıran kamu politikası kaynaklı maliyetlere odaklanması gerektiğini savundu. Marketleri zararına satışa zorlamanın doğru bir yol olmadığını ifade etti.

Vergi, yakıt ve enerji maliyetleri baskısı

Perakendeciler, artan vergiler, yakıt giderleri ve enerji maliyetleri nedeniyle zaten baskı altında olduklarını belirtiyor. Bu nedenle fiyat dondurma planının sektöre ek maliyet getireceği görüşü öne çıkıyor.

Bir market yöneticisi, hükûmetin fiyatları doğrudan baskılamak yerine maliyet artışlarını azaltmaya odaklanması gerektiğini söyledi. Aynı kaynak, fiyat dondurmanın hükûmetin istediği sonucu vermeyeceğini savundu.

Reeves geçim maliyeti paketi hazırlıyor

Maliye Bakanı Rachel Reeves, geçen ay süpermarket yöneticileriyle bir araya gelerek Orta Doğu’daki savaşın gıda fiyatları ve geçim maliyeti üzerindeki etkisini görüştü.

Reeves’in perşembe günü haneleri desteklemeye yönelik yeni önlemleri açıklaması bekleniyor. Fiyat dondurma planının da bu kapsamda duyurulması umuluyordu. Ancak görüşmelere yakın kaynaklara göre henüz anlaşma sağlanmadı.

Haksız fiyat artışlarına karşı yeni yetkiler

Hükûmet, fiyatları kontrol altında tutma çabası kapsamında çarşamba günü denetleyici kurumlara daha fazla yetki verme planını da açıkladı.

Rekabet ve Piyasalar Kurumu dâhil düzenleyici kurumların, kriz dönemlerinde haksız biçimde kâr marjlarını artıran şirketleri kamuoyu önünde teşhir etmesi teşvik edilecek.

Ayrıca Rekabet ve Piyasalar Kurumu, diğer düzenleyicilerle birlikte bir çalışma grubu kuracak. Bu grup, Orta Doğu’daki savaşın piyasalara etkisini izleyecek ve olası sorunları daha hızlı tespit etmeye çalışacak.

SNP İskoçya’da fiyat sabitleme vadetti

Tartışmayı büyüten başlıklardan biri de İskoç Ulusal Partisi’nin (SNP) vaadi oldu. SNP, İskoçya Parlamentosu seçimi manifestosunda ekmek, süt, peynir, yumurta, pirinç ve tavuk gibi 20 ila 50 üründe fiyatları sabitleme sözü verdi.

Parti, artan fiyatların halkın beslenmesini olumsuz etkilediğini savundu. Ancak perakendeciler bu öneriyi ‘saçma bir gösteri’ olarak reddetti.

Plan, ayrıca İskoçya ile Birleşik Krallık hükûmeti arasında yeni bir yetki tartışması da doğurabilir. Çünkü fiyat sabitleme uygulamasının, İskoçya Parlamentosu’nun yetkilerini belirleyen 1998 tarihli Scotland Act ile çelişebileceği belirtiliyor.

Hükûmet: Zorunlu tavan fiyat değil

Birleşik Krallık hükûmetinden bir kaynak, Rachel Reeves’in SNP tarzı zorunlu bir fiyat tavanı dayatmayı planladığı iddiasını reddetti. Aynı kaynak, gündemde olanın gönüllü fiyat dondurma seçeneği olduğunu ve görüşmelerin erken aşamada bulunduğunu söyledi.

Hazine sözcüsü ise Bakan Reeves’in ailelerin maliyetlerini düşürmek için daha fazlasını yapmak istediklerini açıkça belirttiğini, ayrıntıların ilerleyen dönemde açıklanacağını ifade etti.