İran’daki savaş İngilizlerin patates kızartmasını vuracak

İran savaşının küresel enerji maliyetlerini artırması, İngiltere’de gıda fiyatları üzerindeki baskıyı büyütüyor. Sky News’in haberine göre bu baskı, ülkenin en sevilen yiyeceklerinden patates kızartmasını da etkileyecek.

İngiltere Merkez Bankası Başkanı, savaş kaynaklı enflasyonun dolaylı etkilerinin özellikle gıda fiyatlarında hissedileceğini söyledi. Patates sektörü ise en sert etkinin hemen değil, 2027’de ortaya çıkacağını belirtiyor.

Fiyat artışı gecikmeli gelecek

GB Potatoes CEO’su Scott Walker, İngiltere’de patates üretiminin büyük ölçüde yıllık sözleşmelere dayandığını söyledi. Bu nedenle üretici, toptancı ve marketler fiyatlarını önceden belirliyor. Bu sistem, ani maliyet artışlarının tüketiciye hemen yansımasını bir süre geciktiriyor.

Walker, mevcut yıl için gübre gibi bazı girdilerin savaş başlamadan önce alındığını belirtti. Bu nedenle marketlerde satılan çiğ patates çeşitlerinde şimdilik büyük bir artış beklenmiyor.

Ancak tablo gelecek yıl değişebilir. Walker, 2027 sözleşmelerinde kırmızı dizel ve bazı gübre maliyetlerindeki artışın dikkate alınmak zorunda kalacağını söyledi.

“Fiyat artışları kaçınılmaz”

Scott Walker, çiftçilerin ciddi maliyet baskısı altında olduğunu belirtti. Kırmızı dizelin geçen yıl litre başına ortalama 65 peni civarında olduğunu, bu yıl bazı dönemlerde 140 peniye çıktığını, daha sonra 120 peni seviyesine gerilediğini söyledi.

Walker’a göre ekim, sulama, hasat ve dağıtım maliyetlerinin tamamında uyarı ışıkları yanıyor. Kurak bir yaz yaşanırsa çiftçiler daha fazla sulama yapmak zorunda kalacak. Bu da dizelle çalışan jeneratörlerin kullanımını artıracak.

Walker, “Ne yazık ki fiyat artışları kaçınılmaz” diyerek sistemde biriken maliyetlerin er ya da geç tüketiciye yansıyacağını belirtti.

Balık-patates dükkânları zorlanıyor

Patatesin temel fiyatı, Avrupa genelindeki arz fazlası nedeniyle şimdilik zayıf seyrediyor. Ancak balık-patates kızartması satan işletmeler için tablo daha ağır.

Ulusal Fish Fryers Federasyonu’na göre enerji, kızartma yağı ve balık maliyetleri şimdiden fiyatlara ve porsiyonlara yansıyor. Sektör, son yıllarda hızlanan dükkân kapanışlarının daha da artmasından endişe ediyor.

İran savaşı sona erse bile hükûmet, fiyat artışlarının sekiz aydan uzun süre devam edebileceği uyarısında bulunuyor.

Cips üreticileri de baskı altında

Sadece sıcak patates kızartması değil, paketli cips üreticileri de benzer maliyetlerle karşı karşıya. Cambridge yakınlarında Savoursmiths adlı lüks cips markasını kuran Mike Russell Smith, patatesini kendisinin yetiştirdiğini ve üretimi yerinde yaptığını söyledi.

Smith’e göre geçen yıl Avrupa’daki güçlü hasat nedeniyle ciddi bir arz fazlası oluştu ve patates fiyatları düştü. Ancak bu düşüş, enerji, gaz, elektrik ve ayçiçek yağı maliyetlerindeki artışla büyük ölçüde silindi.

Rusya-Ukrayna savaşının etkisiyle ayçiçek yağı maliyetlerinin ikiye katlandığını belirten Smith, işçilik, hasat, üretim ve soğuk depolama giderlerinin de yükseldiğini söyledi.

Smith, 2027’de fiyatları yeniden değerlendirmek zorunda kalacaklarını belirterek maliyetlerin bir noktadan sonra işletmeler tarafından karşılanamaz hâle geldiğini ifade etti.

Sektörden hükûmete çağrı

Patates sektörü, hükûmetten maliyet baskısını hafifletecek adımlar istiyor. Scott Walker, birçok yükün sektörün kontrolü dışında olduğunu söyledi.

Walker’a göre düzenlemeler ve bürokratik kurallar üreticilerin maliyetini artırıyor. Sektör, özellikle elektrik maliyetlerinde destek ve çiftçilerin su depolamasına izin veren daha esnek düzenlemeler talep ediyor.

Walker, patates üretiminde suya erişimin temel önemde olduğunu belirterek bunun gıda güvenliğiyle doğrudan bağlantılı olduğunu söyledi.

Hükûmet ise İran savaşının gıda ve tarım sektörü üzerindeki etkilerini ciddiyetle izlediklerini açıkladı. Açıklamada, İngiltere’nin dayanıklı bir gıda sistemine sahip olduğu ve şu aşamada ürün bulunabilirliği açısından bir sorun beklenmediği belirtildi.