Birleşik Krallık'ta ayrılık cephesi: Üç ülkeden ortak çağrı

Birleşik Krallık’ın geleceğine ilişkin tartışmalar yeni bir boyut kazandı. İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda’daki bağımsızlık yanlısı partilerin liderleri Galler’in başkenti Cardiff’te bir araya gelerek kendi halklarının geleceklerine karar verme hakkını savunan ortak bir mutabakat imzaladı.

The Guardian’ın haberine göre Plaid Cymru lideri Rhun ap Iorwerth, İskoç Ulusal Partisi (SNP) lideri John Swinney, Sinn Féin Başkan Yardımcısı Michelle O’Neill ve Sinn Féin lideri Mary Lou McDonald zirveye katıldı.

İmzalanan metinde Westminster’a, Galler, İskoçya ve Kuzey İrlanda’da yaşanabilecek anayasal değişikliklere "hazırlanma, bunları planlama ve kolaylaştırma" çağrısı yapıldı.

"Westminster demokrasiyi engelleyemez"

Ortak bildirinin en dikkat çekici bölümü olası bağımsızlık referandumlarıyla ilgili oldu.

Partiler, halkın referandum talep etmesi halinde hiçbir Birleşik Krallık hükûmetinin bunu engelleme hakkına sahip olmadığını savundu.

John Swinney İskoçya’da, Michelle O’Neill ise Kuzey İrlanda’da referandum yapılması gerektiğini açıkça dile getirdi. Galler Başbakanı Rhun ap Iorwerth ise bağımsızlık referandumu için herhangi bir tarih vermedi.

Üç bölgenin hukuki durumu ise birbirinden farklı. Kuzey İrlanda’da 1998 tarihli Hayırlı Cuma Anlaşması, gerekli koşulların oluşması halinde İrlanda ile birleşme konusunda referandum yapılmasının önünü açıyor.

İskoçya ve Galler’de ise Westminster’ın onayı olmadan bağımsızlık referandumu düzenlenmesi çok daha zor.

Üçünde de bağımsızlık yanlıları iktidarda

Cardiff buluşmasını önemli hale getiren bir diğer unsur, Birleşik Krallık’ın üç özerk yönetiminin de ilk kez aynı anda bağımsızlık yanlısı partiler tarafından yönetilmesi.

Plaid Cymru, mayıs ayında Galler Parlamentosu seçimlerini kazanarak İşçi Partisi’nin yaklaşık bir asırlık siyasi hâkimiyetine son verdi.

SNP de İskoçya’da beşinci kez hükûmeti kurdu. Kuzey İrlanda’da ise Sinn Féin yönetimin en büyük partisi konumunda bulunuyor.

Guardian’a göre bu tablo, Birleşik Krallık içindeki anayasal tartışmayı daha önce görülmemiş bir noktaya taşıdı.

İskoçya'da destek yüzde 50'ye yakın

Bağımsızlık talebine verilen destek üç bölgede aynı seviyede değil.

Son kamuoyu araştırmalarında İskoçya’nın Birleşik Krallık’tan ayrılmasına destek yüzde 50 civarında seyrediyor. Kuzey İrlanda’nın İrlanda Cumhuriyeti ile birleşmesini destekleyenlerin oranı yaklaşık yüzde 36.

Galler’de bağımsızlığa destek ise yüzde 32 civarında.

Plaid Cymru lideri ap Iorwerth, bu nedenle mevcut hükûmet döneminde hemen referanduma gitmeyi planlamadığını söylüyor. Parti öncelikle Galler’in Westminster karşısındaki yetkilerini artırmayı hedefliyor.

Galler ve İskoçya ayrıca anlaşma imzaladı

Cardiff’teki görüşmeler yalnızca bağımsızlık tartışmasıyla sınırlı kalmadı.

İskoçya ve Galler hükûmetleri aynı gün 'Cardiff Anlaşması' adı verilen ayrı bir iş birliği metni de imzaladı. İki yönetim çocuk yoksulluğu, ekonomik büyüme ve uluslararası ilişkiler gibi alanlarda daha yakın çalışmayı hedefliyor.

Swinney anlaşmayı, "yetki devri tarihinde önemli bir an" olarak nitelendirdi.

Plaid Cymru da İskoçya’da uygulanan haftalık çocuk desteğine benzer bir sistemi Galler’de hayata geçirmeye hazırlanıyor.

Londra referandumlara sıcak bakmıyor

Birleşik Krallık Başbakanı Andy Burnham ise yeni bağımsızlık referandumlarına mesafeli yaklaşıyor.

Burnham daha önce İskoçya’da bağımsızlık konusunda 'açık bir toplumsal uzlaşma' ortaya çıkması halinde yeni bir referandumun düşünülebileceğini söylemiş, daha sonra ise hükûmetinin önceliğinin ekonomi ve hayat pahalılığı olduğunu belirterek bu ihtimali gündemden uzaklaştırmıştı.

Kuzey İrlanda konusunda da benzer bir tartışma yaşandı. Burnham’ın İrlanda’nın birleşmesine yönelik referandumun gündemde olmadığını söylemesi milliyetçi partilerin tepkisini çekti.

Çünkü Hayırlı Cuma Anlaşması’na göre gerekli koşullar oluştuğunda referandum kararı yalnızca Londra’daki hükûmetin siyasi tercihine bağlı değil.

Birleşik Krallık'ın geleceği yeniden tartışılıyor

Cardiff’teki toplantı, üç partinin yakın gelecekte aynı anda bağımsızlık referandumuna gideceği anlamına gelmiyor. İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda’nın siyasi ve hukuki koşulları birbirinden farklı.

Ancak üç bağımsızlık yanlısı yönetimin ilk kez aynı dönemde iktidarda olması ve ortak hareket etmeye başlaması Westminster üzerindeki baskıyı artırıyor.

Guardian’ın değerlendirmesine göre Cardiff buluşması bugün yalnızca sembolik bir toplantı gibi görülebilir. Ancak Birleşik Krallık’ın anayasal yapısı önümüzdeki yıllarda ciddi biçimde değişirse, bu zirve sürecin önemli dönüm noktalarından biri olarak hatırlanabilir.