Araştırma: Sosyal medya artık daha az sosyal

İngiltere’de yapılan yeni bir araştırma, sosyal medya akışlarının kullanıcıları birbirinden daha da uzaklaştırdığını ortaya koydu. Institute for Public Policy Research’ün incelemesine göre Reform UK seçmenleri, sosyal medyada aile ve arkadaşlarından gelen paylaşımları görme konusunda en alt sırada yer aldı.

Araştırma, Instagram, Facebook, X, Bluesky ve TikTok’ta kullanıcıların karşısına çıkan içerikleri inceledi. Buna göre Reform UK seçmenlerinin yalnızca yüzde 13’ü, akışında tanıdığı birinden gelen içerik gördüğünü söyledi. Bu oran Yeşiller Partisi seçmenlerinde yüzde 23’e çıktı.

Akışlarda arkadaş değil, marka ve öneri var

Araştırma, Birleşik Krallık genelinde 1000 kişiyle yapıldı. Katılımcılardan en çok kullandıkları sosyal medya uygulamasındaki ilk dört gönderiyi sınıflandırmaları istendi.

Sonuçlar, sosyal medyada 'sosyal' unsurun geri çekildiğini gösterdi. İlk dört gönderinin yalnızca yüzde 18’i kullanıcının gerçekten tanıdığı birinden geldi. Yüzde 35’i fenomenler, tanınmış kişiler ya da önerilen içeriklerden oluştu. Yüzde 29’u ise reklamlar ve markalara aitti.

Algoritmalar siyasi grupları farklı akışlara itiyor

Araştırmayı yürüten isimlerden Sofia Ropek-Hewson, farklı siyasi görüşlere sahip insanların farklı algoritmalarla karşı karşıya kaldığını söyledi. Ona göre bu durum, kişilerin çok farklı miktarda kişisel içerik görmesine yol açıyor.

Ropek-Hewson, ticari algoritmaların farklı siyasi gruplara ne gösterdiğinin daha fazla tartışılması gerektiğini savundu. İnsanların artık başkalarının ne gördüğünü görmediğini, bunun da ortak kültür kurmayı ve birbirini sorgulamayı zorlaştırdığını söyledi.

TikTok modeli bütün platformlara yayılıyor

Araştırmacılara göre platformlar artık sosyal bağdan çok kullanıcıyı daha uzun süre ekranda tutan tasarıma öncelik veriyor. Kısa videoya dayalı TikTok tarzı içeriklerin neredeyse tüm uygulamalarda baskın hâle gelmesi de bunun sonucu.

Uzmanlara göre fenomenler ve ünlüler daha fazla öne çıkarılıyor. Çünkü kullanıcılar bu içeriklerle daha uzun süre vakit geçiriyor ve bu alanda para harcama ihtimali de artıyor.

BBC öncülüğünde kamusal platform önerisi

Rapor, buna karşılık yeni bir kamu hizmeti sosyal medya platformu kurulmasını önerdi. Bu yapının BBC ile Avrupa’daki kamu yayıncılarının öncülüğünde geliştirilebileceği ifade edildi.

Araştırmacılar, mevcut sosyal medya şirketlerinin kullanıcıyı platformda daha uzun süre tutmak için açık ticari teşvike sahip olduğunu vurguladı. Yeni bir alternatifin ise daha şeffaf ve mahremiyete daha duyarlı olması gerektiğini savundu.

Hükûmete yeni düzenleme çağrısı

Rapor, İngiltere’de yürürlükte olan Online Safety Act yasasında da değişiklik istedi. Özellikle 'manipülatif algoritmik tasarım' ile mücadele edilmesi ve düzenleyici kurumlara platformların işleyişine daha güçlü müdahale yetkisi verilmesi çağrısı yapıldı.

Ayrıca sosyal medya şirketlerinin yalnızca ticari ve eğlence odaklı içerikleri değil, yardım kuruluşları, yerel topluluklar ve kamu kurumlarından gelen kamusal yarar taşıyan içerikleri de daha görünür kılması istendi.

Kullanıcı ne istiyor?

Ropek-Hewson’a göre insanlar sıkıcı ya da yalnızca resmî bilgiyle dolu akışlar istemiyor. Eğlenceli içeriklerden vazgeçmek gibi bir talep de yok. Ancak kullanıcılar, neyi neden gördükleri üzerinde daha fazla söz sahibi olmak istiyor.

Araştırma, sosyal medyanın artık yalnızca iletişim aracı değil, aynı zamanda siyasî ve toplumsal ayrışmayı şekillendiren bir altyapıya dönüştüğünü bir kez daha gösteriyor.