“Polis rutin kontrolde yüz tanıma kullanıyor” iddiası

Fransa’da polislerin rutin kimlik kontrolleri sırasında yüz tanıma teknolojisi kullandığı iddiası yeni bir tartışma başlattı. Araştırmacı gazetecilik grubu Disclose’un yayımladığı yeni dosyaya göre polis memurları, kendilerine verilen akıllı telefonlarla kişilerin fotoğrafını çekip hassas verilerin bulunduğu veri tabanlarında arama yapabiliyor.

Haberde, bu uygulamanın Fransız yasalarını ihlâl edebileceği uyarısı yapıldı. Çünkü mevcut kurallara göre bu tür veri tabanlarına yalnızca yetkili polislerin ve ancak bir suç soruşturması kapsamında erişmesi gerekiyor.

Kimlik kontrolünde fotoğrafla arama iddiası

Disclose’un haberine göre polislerin kullandığı telefonlarda yüz eşleştirme yazılımı bulunuyor. Bu sistem, çekilen görüntüyü suç kayıtlarının tutulduğu TAJ veri tabanındaki milyonlarca fotoğrafla karşılaştırabiliyor.

Bu veri tabanında yalnızca suçla itham edilen kişiler değil, mağdurlar ve kayıp kişilerle ilgili bilgiler de yer alıyor. Bu nedenle sistemin gündelik kimlik kontrollerinde kullanılması, kişisel verilerin korunması açısından ciddi soru işaretleri doğuruyor.

Haberde, Paris, Marsilya ve Lyon’da son dört yıl içinde polis tarafından fotoğraflandığını ve bu yolla kimliğinin tespit edildiğini söyleyen kişilerle görüşüldüğü aktarıldı. Bazı kişilerin buna açık rıza vermediği de belirtildi.

Denetim kurumunun belgeleri kaygıyı büyüttü

Disclose, Fransa polis teşkilatını denetleyen IGPN’den bazı belgelere de ulaştığını duyurdu. Bu belgelere göre polisler, kimlik kontrolleri sırasında veri tabanını çok sık açıyor. Aynı belgelerde, akıllı telefonlar üzerinden erişimin yaygınlaşmasının gerekçesiz sorguları daha da artırabileceği endişesi yer aldı.

Fransız hukukuna göre veri tabanına hukuka aykırı biçimde bakılması para cezası ya da hapisle sonuçlanabiliyor. Bu nedenle tartışma, yalnızca teknoloji kullanımı değil, doğrudan hukuk devleti ve denetim meselesi olarak da görülüyor.

‘Yasa dışı gözetim’ eleştirisi

Dijital haklar alanında çalışan La Quadrature du Net adlı kuruluş ise Fransa’da yüz tanıma kullanımını düzenleyen kapsamlı bir yasal çerçevenin bulunmadığını söyledi. Kuruluş, son iddiaların ardından İçişleri Bakanlığını kötüye kullanılan yasa dışı gözetimi bilerek örgütlemekle suçladı.

Fransa’da yürürlükteki kurallar, gerçek zamanlı yüz tanımayı açık biçimde yalnızca ağır suç soruşturmalarında ya da sınır kapılarındaki otomatik pasaport kontrollerinde mümkün kılıyor. Bunun dışındaki yaygın kullanım alanları ise açık ve sağlam bir hukukî zemine oturmuyor.

Olimpiyat öncesi adımlar tartışmayı büyütmüştü

Fransa, Paris Olimpiyatları öncesinde yapay zekâ destekli video gözetimine izin vermişti. Ancak siyaset kurumu, yüz tanımanın geniş ölçekte kullanılmasına daha temkinli yaklaştı.

Yine de bazı kentlerde sınırlı denemeler yapıldı. Özellikle Nice, 2019 yılında karnavala katılan binlerce gönüllünün yüzünü tarayarak bu alanda öne çıkan ilk şehirlerden biri olmuştu.

Fransa’nın veri koruma kurumu CNIL de mahremiyet riskleri konusunda defalarca uyarıda bulundu. Geçen yıl yüz tanımanın yasaklanmasına dönük bir teklif parlamentoya sunuldu, ancak henüz yasalaşmadı.

Tartışma büyüyebilir

Son iddialar, Fransa’da polis yetkilerinin sınırı ile teknolojinin kamusal alandaki kullanımı tartışmasını yeniden büyüttü. Asıl soru şimdi şu; suçla mücadele gerekçesiyle kullanılan bu araçlar, günlük hayatın içinde sessiz bir gözetim mekanizmasına mı dönüşüyor?