Fransa'nın 54 milyar avroluk yatırım planında bütçe alarmı

Fransa'da Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un 2021 yılında açıkladığı 'Fransa 2030' yatırım programı, Sayıştayın eleştirilerine hedef oldu. Ülkenin sanayi üretimini güçlendirmeyi ve geleceğin teknolojilerine yatırım yapmayı amaçlayan 54 milyar avroluk programın finansmanı konusunda ciddi endişeler ortaya çıktı.

Boursorama'nın haberine göre Fransa Sayıştayı (Cour des comptes), programın yarı dönem değerlendirmesinde yatırımların hızla başlatılmasını olumlu karşıladı. Ancak kamu kaynaklarının kullanım biçimini, yatırımların belirli şirketlerde yoğunlaşmasını ve önümüzdeki yıllarda ortaya çıkabilecek finansman ihtiyacını eleştirdi.

33,4 milyar avroluk söz verildi, 14 milyar ödendi

Sayıştayın raporuna göre 2025 yılı sonuna kadar 7 bin 377 proje için toplam 33,4 milyar avroluk finansman sözleşmesi imzalandı. Ancak şirketlere ve diğer yararlanıcılara fiilen ödenen tutar yalnızca 14 milyar avroda kaldı.

Bu da imzalanmış sözleşmeler kapsamında yaklaşık 19,4 milyar avroluk ödemenin henüz yapılmadığı anlamına geliyor.

Sayıştay, Fransa'nın zaten ciddi bütçe sorunlarıyla karşı karşıya olduğu bir dönemde bu ödemelerin önemli bir mali yük oluşturabileceği uyarısında bulundu.

Üstelik paranın ne zaman ödeneceği de kesin olarak bilinmiyor. Çünkü ödemeler devletin belirlediği takvimden çok, sanayi yatırımlarının ilerleme hızına bağlı.

Sayıştaya göre bu belirsizlik, devletin önümüzdeki yıllardaki finansman ihtiyacını planlamasını zorlaştırıyor.

Paranın neredeyse yarısı projelerin yüzde 1'ine gitti

Raporda dikkat çekilen bir diğer sorun, kamu desteklerinin az sayıda büyük projede yoğunlaşması.

Finansman sözleşmesi imzalanan projelerin yalnızca yüzde 1'i, toplam kaynakların yüzde 49'unu aldı.

Projelere ayrılan destek tutarları 2 bin 340 avrodan 3 milyar avronun üzerine kadar değişiyor.

Kaynakların yüzde 59'u ise dört ana alanda toplandı. Bunlar yükseköğretim, araştırma ve yenilikçilik; yenilikçi teknolojilerin geliştirilmesi; elektronik bileşen üretimi ve özellikle batarya üretimini kapsayan otomotiv sektörü.

Şirketlere verilen paranın yüzde 82'si karşılıksız

Sayıştayın en önemli eleştirilerinden biri de şirketlere sağlanan desteklerin büyük bölümünün hibe şeklinde verilmesi.

Rapora göre finansman desteğinin yüzde 82'si geri ödemesiz hibelerden oluşuyor.

Sayıştay, bu yöntemin kamu bütçesi açısından şirketlere ortak olmaktan veya geri ödemeli finansman sağlamaktan çok daha maliyetli olduğunu belirtti.

Ayrıca bazı şirketlerin, devlet desteği olmasa da gerçekleştirecekleri yatırımlar için kamu kaynağı kullanmış olabileceği uyarısında bulunuldu.

Bu riskin özellikle farklı ülkelerin sunduğu teşvikleri karşılaştırarak yatırım kararı veren çok uluslu şirketlerde daha yüksek olduğu vurgulandı.

Raporda, Ineos ve Heidelberg gibi büyük şirketler örnek gösterildi.

Sayıştay, şirketlere doğrudan para vermek yerine kamu alımları, yasal düzenlemeler ve teknik destek gibi seçeneklerin daha fazla kullanılmasını önerdi. Hibe verilmesinin ise son seçenek olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

7 bin 377 projeden yalnızca 642'si tamamlandı

Programın ekonomik sonuçlarını değerlendirmek için henüz yeterli veri bulunmadığı da açıklandı.

2025 yılı sonunda finansman sözleşmesi imzalanan 7 bin 377 projeden yalnızca 642'si tamamlanmıştı. Bu, projelerin yüzde 10'undan daha azına karşılık geliyor.

Sayıştayın ilk değerlendirmelerine göre kamu desteği, projelerin yaklaşık yarısının hayata geçirilmesinde belirleyici oldu. Diğer projelerde ise yatırımların daha hızlı veya daha büyük ölçekte gerçekleştirilmesine katkı sağladı.

Bu nedenle rapor, programın henüz başarısız olduğunu söylemek için erken olduğunu ancak kamu kaynaklarının ne ölçüde etkili kullanıldığının da ortaya konulamadığını vurguladı.

Hükûmet: Program üretimi güçlendiriyor

Sayıştayın eleştirilerine karşılık Fransa Ekonomi Bakanlığına bağlı İşletmeler Genel Müdürlüğü (DGE), programın olumlu sonuçlar verdiğini savunuyor.

Kurumun değerlendirmesine göre Fransa 2030, destek alan şirketlerin üretim kapasitesini önemli ölçüde artırdı.

DGE, 2026 yılının ortası itibarıyla program kapsamında 44 milyar avroluk kaynağın taahhüt edildiğini açıkladı. Bu tutar, başlangıçta belirlenen 54 milyar avroluk bütçenin yaklaşık yüzde 85'ine karşılık geliyor.

Fransa 2030 programı; sanayinin güçlendirilmesini, yeni teknolojilerin geliştirilmesini, enerji dönüşümünün hızlandırılmasını ve ekonominin karbon salımının azaltılmasını hedefliyor.

Ancak Sayıştaya göre yatırımların önemli bölümünün henüz tamamlanmadığı, ödemelerin ilerleyen yıllara bırakıldığı ve bütçe üzerindeki baskının arttığı dikkate alındığında, programın uzun vadeli finansmanı ciddi bir sorun olmaya devam ediyor.