Fransa’da sömürge dönemine ait eserlerin iadesi için yeni adım

Fransa’da Parlamento’nun üst kanadı Fransa Senatosu, sömürge döneminde elde edilen sanat eserleri ve tarihî eşyaların iadesini kolaylaştırmayı amaçlayan yasa tasarısını kabul etti. Düzenleme, iade süreçlerinin daha net kurallarla ve şeffaf biçimde yürütülmesini hedefliyor.

Ulusal Meclis aşaması

28 Ocak’ta Senato’da oybirliğiyle kabul edilen tasarının yasalaşabilmesi için şimdi Parlamento’nun alt kanadı Ulusal Meclis’in onayı gerekiyor. Hükûmet kaynakları, sürecin hızlandırılmasının hedeflendiğini belirtiyor.

On binlerce eser kamu koleksiyonlarında

Fransa’nın müzeleri ve kamu koleksiyonlarında, sömürge döneminden kalan on binlerce eser bulunuyor. Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Afrika’daki sömürgeci geçmişle yüzleşilmesi gerektiğini açıkça dile getiren ilk Fransız liderlerden biri olmuştu.

Macron, 2017’de Burkina Faso ziyareti sırasında, Fransa’nın eski sömürgelerine müdahale etmeyeceğini söylemiş ve Afrika kültürel mirasının iadesini kolaylaştırma sözü vermişti.

Parça parça iade dönemi sona erebilir

Bugüne kadar Fransa’da her bir eserin iadesi için ayrı bir yasa çıkarılması gerekiyordu. Bu yöntem, süreci yavaşlatıyordu. Yeni tasarı, 1815 ile 1972 yılları arasında Fransa’ya getirilen eserler için genel ve tek bir çerçeve oluşturmayı amaçlıyor.

“Müzeleri boşaltmak değil, tarihle yüzleşmek”

Tasarıyı hazırlayan senatörlerden Catherine Morin-Desailly, düzenlemenin amacının Fransız müzelerini boşaltmak olmadığını vurguladı. Morin-Desailly, çalışmanın inkâr ya da suçluluk duygusuyla değil, tarihle yüzleşen gerçekçi bir yaklaşımla hazırlandığını söyledi.

Sembolik iadeler daha önce yapılmıştı

Fransa Parlamentosu, geçmişte bazı sembolik iadeleri onaylamıştı. 1916’da Fransız askerleri tarafından alınan ve Fildişi Sahili’ndeki bir kabileye ait ‘konuşan davul’, 2025’te resmen geri verilmişti.

Son yıllarda Cezayir, Mali ve Benin başta olmak üzere birçok ülkeden Fransa’ya iade talepleri iletildi. Afrika’ya ait kültürel varlıkların geri verilmesi, Macron’un kıtayla kurmak istediği yeni ve eşit ilişki anlayışının önemli başlıklarından biri olarak görülüyor.

Önceki düzenlemeler

Fransa, 2023’te iki ayrı düzenlemeye daha imza atmıştı. Bunlardan biri, İkinci Dünya Savaşı sırasında Yahudi ailelerden alınan malların iadesini, diğeri ise kamu koleksiyonlarında bulunan insan kalıntılarının geldikleri ülkelere geri gönderilmesini kapsıyordu.