Cezayir'den Fransa'ya tarihi rest: Sömürgecilik suç ilan edildi

Cezayir parlamentosu, Fransa'nın 132 yıllık sömürge yönetimini suç olarak tanımlayan yasa tasarısını pazartesi günü onayladı. Ancak tasarı, Senato'nun müdahalesiyle önemli değişikliklere uğradı; Fransa'dan resmi özür ve kapsamlı tazminat talep eden maddeler metinden çıkarıldı.

Cumhurbaşkanı: Ne avroya ne dolara tamah ederiz

Tasarı, aralık ayında meclisin alt kanadında onaylandığında Fransa'nın 1830-1962 arasındaki sömürge dönemini suç ilan ediyor, resmi özür ve tazminat talep ediyordu. Ancak ocak ayında Senato, bazı maddelerin Cumhurbaşkanı Abdülmecid Tebbun'un çizgisiyle örtüşmediğini bildirdi. Tebbun, Aralık 2024'teki konuşmasında "Parayla cezbedilecek bir ülke değiliz" diyerek mâli tazminat talebinde bulunmadıklarını, ancak Fransa'nın işlediği suçların tanınmasını istediklerini açıkça ifade etmişti.

Nükleer deneme mağdurlarına tazminat maddesi korundu

Değişikliklere rağmen Fransa'nın Cezayir topraklarında gerçekleştirdiği nükleer denemelerin mağdurlarına tazminat ödenmesini öngören madde aynen kaldı.

Tasarıyı revize eden ortak komisyonun raportörü Fevzi Bendcebellah, değişikliklerin Cezayir devletinin ilkeli ve kararlı tutumunu yansıttığını söyledi. Bendcebellah, mecliste yaptığı konuşmada "Özgürlüğü, bağımsızlığı ve egemenliği için milyonlarca şehit veren Cezayir, hafızasını ve egemenliğini hiçbir maddi çıkar karşılığında pazarlık konusu yapmayacaktır" dedi.

Yasa ne diyor?

Yasa, Fransa'nın Cezayir'deki sömürge geçmişi ve yol açtığı trajediler nedeniyle hukuki sorumluluk taşıdığını belirtiyor. Fransa'nın sömürge dönemindeki suçları arasında nükleer denemeler, yargısız infazlar, fiziksel ve psikolojik işkence ile kaynakların sistematik yağmalanması sıralanıyor.

Fransa: Açıkça düşmanca bir adım

Paris, yasayı açıkça düşmanca olarak nitelendirdi. İki ülke arasındaki ilişkiler, 2024 sonunda Fransa'nın tartışmalı Batı Sahra toprakları üzerinde Fas'ın egemenliğini resmen tanımasıyla zaten gerilmişti. Cezayir, Batı Sahra'da bağımsızlık yanlısı Polisario Cephesi'ni destekliyor.

Ölü sayısında derin uçurum

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, göreve gelmeden önce Fransa'nın Cezayir'i sömürgeleştirmesinin insanlığa karşı suç olduğunu kabul etmişti. Ancak Paris bugüne kadar resmi bir özür sunmadı. Cezayir, sömürge savaşında 1,5 milyon kişinin hayatını kaybettiğini savunuyor. Fransız tarihçiler ise ölü sayısını 500 bin olarak tahmin ediyor ve bunların 400 bininin Cezayirli olduğunu belirtiyor.