Hantavirüs nedir, neden gündemde?

Hondius adlı kruvaziyer gemisinde görülen hantavirüs vakaları, virüsü Avrupa’da gündemin üst sıralarına taşıdı. Dünya Sağlık Örgütü, gemide 8 yolcunun enfekte olduğunu, 3 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı.

DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus ise mevcut aşamada halk sağlığı açısından genel riskin düşük olduğunu söyledi.

Salgınla birlikte ‘hantavirüs’, ‘Andes türü’, ‘temaslı vaka’ ve ‘ölüm oranı’ gibi tıbbi kavramlar da daha sık duyulmaya başladı.

Hantavirüs nedir?

Hantavirüsler, solunum ve kalp yetmezliğine, ayrıca kanamalı ateş tablolarına yol açabilen bir virüs grubudur. Adını, Kuzey Kore ile Güney Kore sınırındaki Hantan Nehri’nden alır. Kore Savaşı sırasında binlerce asker bu virüslerle enfekte olduktan sonra ağır hastalanmıştı.

Hantavirüslerin farklı türleri bulunuyor. Bu türler, görüldükleri bölgeye ve yol açtıkları hastalık tablosuna göre ayrılıyor.

Fransa Ulusal Halk Sağlığı Kurumu’na göre virüs genellikle fare ve sıçan gibi yabani kemirgenlerden insanlara bulaşıyor. Bulaşma çoğunlukla enfekte hayvanların idrarı, dışkısı ya da salyasıyla kirlenmiş tozların solunmasıyla gerçekleşiyor.

Bu risk, özellikle ormanlık alanlarda, uzun süre kullanılmamış yapılarda, tarlalarda ve çiftlik çevrelerinde artıyor.

Aşısı ya da özel ilacı var mı?

Hantavirüs enfeksiyonlarına karşı yaygın kullanımdaki bir aşı ya da doğrudan virüsü hedefleyen özel bir ilaç bulunmuyor.

Tedavi, hastanın belirtilerini hafifletmeye ve ağırlaşmayı önlemeye yönelik uygulanıyor. Bu nedenle erken tanı, izolasyon ve destek tedavisi önem taşıyor.

Hondius’taki tür: Andes virüsü

Hondius kruvaziyerindeki salgında Andes türü hantavirüs tespit edildi. Bu tür, Güney Amerika’da görülen Yeni Dünya hantavirüsleri arasında yer alıyor.

Andes virüsü, özellikle solunum sistemiyle ilgili ağır hastalık tablosuna yol açabilmesi nedeniyle tehlikeli kabul ediliyor. Arjantin ve Şili’de görülen bu tür, hantavirüsler içinde insandan insana bulaşabildiği bilinen tek tür olarak öne çıkıyor.

İnsandan insana bulaşma mümkün mü?

Hantavirüslerde insandan insana bulaşma genel olarak çok nadir. Çoğu vakada virüs hayvandan insana geçiyor.

Ancak İsviçre Federal Sağlık Dairesi’ne göre bu durumun istisnası Andes virüsü. Bu türde geçmişte insandan insana bulaşma vakaları gözlendi. Bulaşmanın özellikle solunum damlacıklarıyla gerçekleşebildiği belirtiliyor.

Hantavirüs akciğer sendromu nedir?

Hantavirüs akciğer sendromu, virüsün yol açtığı en ağır hastalık tablolarından biri. Daha çok Amerika kıtasındaki hantavirüs türleriyle ilişkilendiriliyor.

Fransa Ulusal Halk Sağlığı Kurumu’na göre kuluçka süresi genellikle 1 ile 6 hafta arasında değişiyor. Hastalık önce ateş, kas ağrısı ve genel kırgınlıkla başlayabiliyor. Ardından hızlı gelişen akciğer hasarı, solunum yetmezliği, kalp-dolaşım sorunu ve şok tablosu görülebiliyor.

Pasteur Enstitüsü’ne göre bu sendromda ölüm oranı yüksek. Bazı kaynaklarda oran yüzde 30 ile yüzde 60 arasında bildiriliyor.

Kanamalı ateş ve böbrek sendromu nedir?

Hantavirüslerin yol açabildiği bir başka ağır tablo, kanamalı ateş ve böbrek sendromudur. Bu tablo daha çok Avrupa ve Asya’daki hantavirüs türleriyle bağlantılıdır.

Kuluçka süresi 1 hafta ile 3 ay arasında değişebilir. Hastalık bazı kişilerde grip benzeri hafif belirtilerle seyrederken, bazı vakalarda ağır böbrek yetmezliğine yol açabilir.

Fransa Ulusal Halk Sağlığı Kurumu, bu hastalıkta ölüm oranının virüs türüne göre yüzde 0 ile yüzde 10 arasında değişebildiğini belirtiyor.

Ölüm oranı ne anlama geliyor?

Ölüm oranı, bir virüsle enfekte olan kişiler içinde kaçının hayatını kaybettiğini gösterir. Ancak bu oran her zaman kesin bir tablo sunmaz.

Çünkü vakaların ne kadar iyi tespit edildiği, sağlık hizmetlerine erişim ve tedavi olanakları bu oranı değiştirebilir.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’ne göre hantavirüslerin yol açtığı solunum sendromlarında ölüm oranı yaklaşık yüzde 38 düzeyindedir. Böbrek sendromlarında ise oran virüs türüne göre yüzde 1’in altından yüzde 15’e kadar değişebilir.

Zoonoz ne demek?

Zoonoz, hayvanlardan insanlara bulaşabilen enfeksiyon hastalıkları için kullanılan bir terimdir. Hantavirüsler de zoonoz hastalıklar arasında yer alır.

DSÖ’ye göre bazı zoonoz hastalıklar zamanla yalnızca insanlar arasında yayılan türlere dönüşebilir. Bazıları ise Ebola ya da salmonella gibi dönemsel salgınlara yol açabilir. Covid-19 örneğinde olduğu gibi bazıları küresel salgına da neden olabilir.

Rezervuar tür ne anlama geliyor?

Rezervuar tür, bir virüsün doğada varlığını sürdürdüğü hayvan türleri için kullanılır. Hantavirüslerde ana rezervuar kemirgenlerdir.

Bu hayvanlar virüsü kendi aralarında taşıyabilir. İnsanlar ise genellikle bu hayvanların dışkı, idrar ya da salyasıyla kirlenmiş ortamlarda virüse maruz kalır.

Salgın, endemi ve pandemi farkı

Salgın, belirli bir bölgede ve belirli bir zaman diliminde hastalık vakalarının aniden artmasıdır.

Endemi, bir hastalığın belirli bir bölgede sürekli görülmesi anlamına gelir. Pandemi ise salgının dünya geneline yayılmasıdır.

Hondius gemisindeki mevcut hantavirüs vakaları için bu aşamada pandemi ya da geniş çaplı salgın tanımı kullanılmıyor.

Kuluçka süresi neden önemli?

Kuluçka süresi, virüsün vücuda girmesiyle ilk belirtilerin ortaya çıkması arasındaki dönemdir.

Bu süre, hastalığın izlenmesi ve temaslıların belirlenmesi açısından önemlidir. Hantavirüslerde kuluçka süresi virüs türüne ve hastalık tablosuna göre değişebilir.

Temaslı vaka kimdir?

Temaslı vaka, enfekte bir kişiyle koruyucu önlem olmadan yakın temas kurmuş kişidir.

Hondius kruvaziyeriyle bağlantılı olarak sağlık makamları, virüsle temas etmiş olabilecek kişileri belirlemeye çalışıyor. Bu kapsamda gemiden ayrılan yolcular, uçuş yolcuları ve enfekte kişilerle yakın temas kuranlar inceleniyor.

Genel risk düşük görülüyor

Hondius gemisindeki vakalar virüsün ciddiyetini gündeme taşısa da DSÖ, mevcut aşamada genel halk sağlığı riskinin düşük olduğunu bildiriyor.

Uzmanlara göre riskin kontrol altında tutulması için temaslıların izlenmesi, hastaların izole edilmesi ve olası bulaş zincirlerinin erken tespit edilmesi büyük önem taşıyor.