Enerji krizi alarmı: Hız sınırı, evden çalışma ve tasarruf çağrısı

İsrail ile ABD’nin İran’a saldırılarıyla birlikte petrol ve doğal gaz piyasalarında gerilim büyürken, Uluslararası Enerji Ajansı hükûmetlere acil müdahale çağrısı yaptı. Kuruma göre piyasadaki asıl sıkışma önümüzdeki günlerde daha görünür hâle gelebilir. Çünkü savaş başlamadan önce Hürmüz Boğazı’nı geçen son tankerler ancak şimdi hedeflerine ulaşıyor. Ajans, yeni sevkiyatın ciddi biçimde aksaması hâlinde fiyat baskısının daha da artabileceği uyarısında bulundu.

Brent petrol 110 doların, Avrupa gaz fiyatının ise megavatsaat başına 61 avronun üzerine çıktı. Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol da krizin, 1970’lerdeki petrol şokları ile Ukrayna savaşının yarattığı enerji sarsıntısından bile daha ağır sonuçlar doğurabileceği uyarısını yaptı. Ajans, bu nedenle stratejik rezervlerden yeniden petrol bırakılmasını da gündemde tutuyor.

Masada 10 maddelik acil plan var

Ajansın hazırladığı 10 maddelik planda en dikkat çeken başlıklar, evden çalışmanın yaygınlaştırılması, otoyollarda hız sınırı getirilmesi ve toplu taşımanın daha fazla teşvik edilmesi oldu. Özel araç kullanımının belirli günlerle sınırlandırılması, araç paylaşımının artırılması, uçuşların azaltılması ve gazla yemek pişirmek yerine elektrikli sistemlere geçilmesi de öneriler arasında yer aldı. Yol trafiğinin küresel petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 45’ini oluşturduğu hatırlatılırken, yalnızca daha fazla evden çalışmanın özel petrol tüketimini yüzde 20’ye kadar azaltabileceği belirtildi. Hız sınırının 10 kilometre düşürülmesiyle de ek tasarruf sağlanabileceği ifade edildi.

Ajans, geçmiş kriz örneklerini de hatırlattı. 1973 petrol krizinde Almanya ve Fransa gibi ülkelerde hız sınırı uygulanmış, bazı yerlerde pazar günleri araç yasağı getirilmişti. Bugün de benzer araçların yeniden tartışmaya açıldığı görülüyor. Almanya’daki 9 avroluk toplu taşıma biletinin 2022 enerji krizinde yarattığı etkiye de dikkat çekildi. Buna göre şehirlerde daha fazla insanın toplu taşımaya yönelmesi, özel petrol tüketimini birkaç puan daha aşağı çekebilir.

Asya’da bazı önlemler şimdiden başladı

Bazı ülkeler öneri aşamasını geride bırakmış durumda. Özellikle Körfez’den enerji akışına daha bağımlı Asya ülkelerinde dört günlük çalışma haftası, evden çalışma, okul ve üniversitelerin kapanması, kamu binalarında enerji tasarrufu ve klima kullanımına sınırlama gibi adımların devreye alındığı belirtiliyor. Mısır’da dükkânların erken kapatılması, Tayland ve Filipinler’de klima kullanımının sınırlandırılması da haberde verilen örnekler arasında. Avrupa’da ise İtalya vergi indirimi, Yunanistan aşırı kâr vergisi, Hırvatistan ise akaryakıt fiyat tavanı gibi adımları tartışıyor ya da uyguluyor. Almanya’da ise henüz bu tür önlemler alınmış değil, ancak durumu izleyen bir görev gücü çalışıyor.

Ajans uzun vadede de yön değişikliği istiyor

Uluslararası Enerji Ajansı’na göre kriz yalnızca kısa vadeli tasarruf önlemleriyle sınırlı ele alınmamalı. Kurum, düşük gelirli hanelere hedefli destek verilmesini, enerji vergilerinin gözden geçirilmesini, elektrikli otomobillere geçişin ve şarj altyapısının hızlandırılmasını, ısı pompalarının yaygınlaştırılmasını ve sanayide enerji yönetim sistemlerinin güçlendirilmesini öneriyor. Ayrıca biyoyakıtların artırılması ve plastiklerin daha fazla yeniden kullanılması gibi başlıklar da enerji bağımlılığını azaltacak adımlar arasında sayılıyor. Habere göre savaş kısa sürede bitse bile enerji krizinin etkileri hemen ortadan kalkmayacak. Bu nedenle bugünkü tablo, yalnızca geçici bir fiyat dalgası değil, daha derin bir yön değişikliği baskısı olarak görülüyor.