AB pestisit denetimini gevşetmek istiyor: 56 madde kontrolde elenmişti

Avrupa Birliği’nde pestisitlerin kullanımına izin veren sistem köklü biçimde değişebilir. AB Komisyonu, bürokrasiyi azaltmak amacıyla pestisitlerin belirli aralıklarla yeniden değerlendirilmesi uygulamasını büyük ölçüde kaldırmayı planlıyor.

Tagesschau’nun BR Data araştırmasına dayandırdığı haberine göre mevcut sistemde bir pestisit etkin maddesi ilk onayından 10 ila 15 yıl sonra, o tarihteki bilimsel bilgiler ışığında yeniden inceleniyor. Uzmanlar, maddenin insan sağlığı ve çevre açısından hâlâ güvenli olup olmadığını değerlendiriyor.

Komisyonun Aralık 2025’te sunduğu teklife göre ise pestisitlerin büyük bölümü bir kez onaylandıktan sonra süresiz olarak piyasada kalabilecek. Yalnızca hâlihazırda özellikle sorunlu kabul edilen bazı maddelerin düzenli kontrolüne devam edilecek.

Yeniden kontrolde 56 madde elendi

BR Data, mevcut sistemin Haziran 2011’de yürürlüğe girmesinden bu yana yeniden onay sürecine giren 241 geleneksel pestisit etkin maddesini inceledi.

Araştırmaya göre bunlardan 54’üne yeniden izin verilmedi. Bunun nedeni, maddelerin ilk onaylandıkları dönemde düşünülenden daha tehlikeli olduğunun sonraki araştırmalarda ortaya çıkmasıydı. İki etkin maddede ise güvenlik riski ortadan kaldırılamadı.

Böylece toplam 56 madde yeniden değerlendirme sürecini geçemedi.

Leiden Üniversitesi’nden ekotoksikolog Martina Vijver, hangi maddelerde daha sonra yeni tehlikelerin ortaya çıkacağının önceden bilinmesinin mümkün olmadığını belirterek mevcut kontrol sisteminin korunması gerektiğini savundu.

Çocukların beyin gelişimine zarar verdiği sonradan ortaya çıktı

Kontrollerde elenen maddeler arasında Avrupa tarımında onlarca yıl kullanılan pestisitler de bulunuyor.

Bunlardan biri 'chlorpyrifos' adlı böcek ilacı. Meyve, sebze ve tahıl üretiminde zararlılara karşı kullanılan maddenin daha sonraki değerlendirmelerde çocukların beyin gelişimine zarar verebileceği ortaya çıktı. Madde 2020’den bu yana AB’de yasak.

Araştırmada ayrıca 111 etkin maddenin üreticiler tarafından yeniden onay sürecine hiç sokulmadığı veya değerlendirme tamamlanmadan başvurunun geri çekildiği belirlendi.

Bazı şirketler bunun nedenini yeniden değerlendirme sürecinin pahalı ve zahmetli olmasıyla açıkladı. Bir şirket ise ürününün daha sıkı güvenlik şartlarını karşılayamayacağını önceden gördüğünü bildirdi.

Bu 111 etkin madde de bugün AB’de satılamıyor. BR Data’ya göre süresiz ruhsat sistemi geçmişte geçerli olsaydı, bu maddelerin bir bölümünün piyasada kalması mümkün olabilirdi.

Komisyon: Yeni risk çıkarsa yeniden inceleriz

AB Komisyonu, düzenli kontrollerin kaldırılması halinde güvenliğin tehlikeye girmeyeceğini savunuyor.

Komisyona göre bir pestisit hakkında yeni bilimsel bulgular veya güvenlik endişeleri ortaya çıkarsa, mevcut mevzuatın 21. maddesi kapsamında yeniden inceleme başlatılabilecek.

Komisyon, "Yeni güvenlik endişeleri veya bilimsel bulgular süresiz onayı sorgulatırsa, ilgili maddeler için yeniden değerlendirme süreci başlatılacaktır" açıklamasını yaptı.

Bilim insanları ise bu sistemin yeterli olmayabileceği görüşünde. Eleştirilerin temelinde, Komisyonun geçmişte bilimsel uyarılara rağmen bu özel inceleme yöntemini çok az kez kullanmış olması bulunuyor.

Bazı tehlikeli maddeler ancak düzenli kontrolde yasaklandı

Geçmişteki örnekler de tartışmanın önemli noktalarından biri. Çocukların beyin gelişimi açısından riskli olduğu belirlenen chlorpyrifos ile arılar açısından tehlikeli bazı neonikotinoidlerin kullanımına yönelik endişeler daha önce ortaya çıkmıştı.

Ancak bu maddeler, yeni bir güvenlik şüphesi çıktığında devreye girebilen özel mekanizma üzerinden kalıcı olarak yasaklanmadı. Nihai yasaklar düzenli yeniden onay değerlendirmeleri sonucunda geldi.

Bilim insanlarından sağlık ve çevre uyarısı

Çok sayıda Avrupa çevre ve tüketici örgütü Komisyonun planına karşı çıkıyor. Münih Çevre Enstitüsü’nden Moritz Tapp, düzenlemeyi "çevremize, sağlığımıza ve doğamıza yönelik bugüne kadar görülmemiş bir saldırı" olarak nitelendirdi.

Almanya Ulusal Bilimler Akademisi Leopoldina da düzenlemeyi eleştirdi. Akademinin değerlendirmesine göre planlanan değişiklik hayata geçerse insan ve çevre sağlığı için mevcut koruma seviyesinin sürdürülmesi mümkün olmayabilir.

Çiftçiler ve tarım sektörü değişiklikten yana

Tarım ve pestisit sektörü ise mevcut sistemin fazla ağır işlediğini savunuyor. Bavyera Çiftçiler Birliği’nden Hermann Greif, karmaşık yeniden onay süreçleri nedeniyle tarımda kullanılabilecek etkin madde sayısının azaldığını söyledi. Greif’e göre çiftçiler farklı maddeleri dönüşümlü kullanamadığında zararlıların pestisitlere karşı direnç geliştirmesi kolaylaşıyor.

Tarım Endüstrisi Birliği Genel Müdürü Frank Gemmer de risklerin tamamen yasaklamak yerine doğru kullanımla kontrol edilebileceğini savundu.

AB Komisyonu da mevcut sistemde kronik gecikmeler yaşandığını, kaynakların eski maddelerin tekrar tekrar incelenmesine ayrılması nedeniyle yeni ve yenilikçi pestisitlerin değerlendirilmesinin yıllarca gecikebildiğini belirtiyor.

AB ülkeleri 25 yıllık onay önerdi

Komisyonun süresiz ruhsat önerisi henüz kesinleşmedi. AB Konseyi, kısa süre önce kendi tutumunu açıkladı. Üye ülkeler süresiz izin yerine ruhsatların belirli süreyle verilmesinin devam etmesini, ancak mevcut sürenin 25 yıla kadar uzatılabilmesini öneriyor.

Avrupa Parlamentosu’nun düzenlemeyi ekim ayında oylaması planlanıyordu. Ancak çok sayıda değişiklik önergesi sunulması nedeniyle milletvekilleri kararın 2026 yılı içinde çıkmasını artık düşük ihtimal olarak değerlendiriyor.