Belçika cezaevlerinde durum daha da kötüleşti

Belçika’daki cezaevlerinin koşulları Avrupa Konseyi’ni alarma geçirdi. İşkenceyi Önleme Komitesi (CPT), aşırı kalabalık ve personel yetersizliği nedeniyle tutuklu ve hükümlülerin “insanlık dışı ve aşağılayıcı muamele” riskiyle karşı karşıya olduğunu bildirdi.

BRUZZ’un CPT’nin yeni raporuna dayandırdığı haberine göre sorunlar yalnızca cezaevlerindeki yaşam koşullarını değil, Belçika’nın genel ceza adaleti sisteminin işleyişini de tehdit ediyor.

Komite, ülkedeki koşulların 2017’de yapılan önceki kapsamlı incelemeden bu yana belirgin biçimde kötüleştiğini vurguladı.

Doluluk yüzde 118’e çıktı

CPT heyeti geçen yıl mayıs ayında Brüksel, Flaman ve Valon bölgelerindeki beş cezaevini ziyaret etti. İncelenen kurumlar arasında ülkenin en büyük cezaevi olan Haren de yer aldı.

Ziyaret sırasında cezaevlerinin ortalama doluluk oranının yüzde 118 olduğu tespit edildi. Birçok mahkûmun kişisel yaşam alanı dört metrekarenin altına düştü. Bazı cezaevlerinde yeterli yatak bulunmadığı için mahkûmların yerde yatmak zorunda kaldığı belirtildi.

CPT Başkanı Alan Mitchell, heyetin ziyaretinden sonra cezaevi nüfusunun yüzde 4 daha arttığını, yerde yatan mahkûmların sayısının ise iki kattan fazla yükseldiğini açıkladı.

Şiddet arttı

Raporda cezaevi çalışanlarının tutuklu ve hükümlülere yönelik fiziksel ve sözlü şiddet uyguladığına dair artan sayıdaki iddiaya da dikkat çekildi. Bazı mahkûmlar gardiyanlar tarafından tokatlandıklarını, yumruklandıklarını veya tekmelendiklerini bildirdi. CPT’ye göre olayların önemli bir bölümü güvenlik kamerası bulunmayan alanlarda yaşandı.

Mahkûmlar arasındaki şiddet de kadın bölümleri dışında ziyaret edilen bütün kurumlarda ciddi bir sorun olarak tespit edildi. Bazı tutuklular saldırıya uğrama korkusuyla hücrelerinden çıkmak istemediklerini anlattı.

Ruh sağlığı hizmetleri yetersiz

Komitenin en sert eleştirilerinden biri ruh sağlığı hizmetlerine yönelik oldu. CPT, ağır psikolojik veya psikiyatrik sorunları bulunan kişilerin normal cezaevlerinde tutulmaması gerektiğini vurguladı. Ancak Belçika’da çok sayıda psikiyatri hastasının hâlâ standart cezaevlerinde kaldığı belirtildi.

Gent Cezaevi’nde mahkûmların yüzde 40’ını, Turnhout’ta ise yüzde 38’ini psikiyatrik tedaviye ihtiyaç duyan kişilerin oluşturduğu tespit edildi.

“İdrar ve dışkıyla kirlenmiş hücrelerde bırakıldılar”

CPT, bazı cezaevlerindeki koşulları “içler acısı” olarak nitelendirdi. Ruh sağlığı personelinin yetersiz olması ve cezaevi çalışanlarının psikiyatrik hastalarla ilgilenmek için yeterli eğitim almaması özellikle eleştirildi. Gent’te bazı kişilerin idrar ve dışkıyla kirlenmiş hücrelerde kendi hâllerine bırakıldığı tespit edildi.

Komite, kendine zarar veren mahkûmlara yönelik yaklaşımın da tedavi edici olmaktan çok cezalandırıcı olduğunu bildirdi.

Sağlık hizmetine ulaşmak zor

Aşırı kalabalık ve personel sıkıntısı, normal sağlık hizmetlerine erişimi de olumsuz etkiliyor. Özellikle psikiyatri ve bağımlılık tedavisinde uzman personel bulunmaması nedeniyle yeterli sağlık hizmeti verilemediği belirtildi. CPT, sağlık birimleri arasındaki koordinasyonun da ciddi biçimde yetersiz olduğunu bildirdi.

Personel açığı sistemi kilitliyor

Rapora göre gardiyan eksikliği nedeniyle yasal olarak verilmesi gereken asgari hizmetler normal günlerde bile sağlanmakta zorlanıyor. Grev günlerinde ise sorun çok daha ağır hale geliyor. Personel yetersizliği mahkûmların hücre dışında geçirdiği süreyi, çalışma ve eğitim faaliyetlerini ve sağlık hizmetlerine erişimini azaltıyor.

Belçika cezaevlerinde hafta başında başlayan beş günlük gardiyan grevinin temel gerekçeleri arasında da aşırı kalabalık, personel açığı, altyapı sorunları ve güvenlik bulunuyor.

Belçika yeni merkezler vaat etti

Belçika makamları CPT’ye verdikleri yanıtta cezaevlerindeki psikiyatri hastalarının sayısını azaltmaya yönelik çeşitli önlemler planladıklarını bildirdi. Yeni adli psikiyatri merkezleri kurulması, elektronik kelepçenin daha fazla kullanılması ve yeni ceza kanunundaki düzenlemeler bu önlemler arasında gösterildi. Ancak CPT, yeni psikiyatri merkezlerinin inşa edilmesi gibi bazı vaatlerin 2017 yılında da dile getirildiğine dikkat çekti.

Komite, Belçika’ya özellikle aşırı kalabalığın azaltılması, personel sayısının artırılması, ruh sağlığı hizmetlerinin güçlendirilmesi ve cezaevlerindeki şiddetin daha etkin biçimde denetlenmesi çağrısı yaptı.