Sağlık kasasında büyük açık: Fatura kime yüklenecek?

Almanya’da yasal sağlık sigortalarının mali krizi derinleşiyor. Bir yanda harcamalar hızla büyüyor, öte yanda gelirler bu artışı karşılamıyor. Hükûmetin kurduğu uzman komisyonu bugün Sağlık Bakanı Nina Warken’e reform önerilerini sunuyor. Amaç, gelecek yıl 15 milyar avroya ya da daha fazlasına ulaşabileceği belirtilen açığı kapatmak ve sigorta primlerinde yeni bir sıçramayı önlemek. Bu tablo, sağlık sisteminde artık yalnızca para değil, o paranın kimden toplanacağı ve kimin hizmetinden kesileceği sorusunu da öne çıkarıyor.

2025’te yasal sağlık sigortalarının toplam harcaması 352,4 milyar avroya çıktı. Bu, günde ortalama 965 milyon avro demek. Başka bir ifadeyle sistem her gün neredeyse 1 milyar avro harcıyor. En büyük gider kalemi hastaneler oldu. Hastane tedavileri için yılda 111,4 milyar avro, yani günde 305,2 milyon avro harcandı. Onu ilaç giderleri ile hekim muayeneleri izledi. Bu üç kalem tek başına yaklaşık 223 milyar avroya ulaştı. Toplam maliyetlerin 2024’e göre yaklaşık yüzde 8 artması da baskının neden büyüdüğünü gösteriyor.

Üç seçenek masada

Komisyonun önünde temelde üç yol bulunuyor. İlki sisteme daha fazla gelir sokmak. İkincisi giderleri kısmak. Üçüncüsü ise mevcut parayı sağlık sistemi içinde başka türlü dağıtmak. Hükûmetten gelen mesaj, kısa vadede etkili olacak önlemlerin hızla hazırlanacağı yönünde. Ama ortada hazır bir ana plan yok. Komisyonun daha çok farklı senaryolar ve bunların sonuçlarını ortaya koyması bekleniyor.

Gelir artırma seçeneğinde, SPD’nin daha önce dillendirdiği türden bir sağlık katkı payı yeniden gündeme gelebilir. Böyle bir modelde sermaye gelirleri ya da kira gelirleri üzerinden yeni kesintiler söz konusu olabilir. Ancak Techniker Krankenkasse Başkanı Jens Baas buna karşı çıkıyor. Baas, sistemde yeterince para olduğunu, asıl sorunun daha fazla para toplamak değil, paranın nasıl kullanıldığı olduğunu savunuyor. Yüksek gelir gruplarının primlerini artırmanın da insanları özel sigortaya itebileceği uyarısını yapıyor.

Tasarruf nereden yapılacak?

İkinci yol, harcamaları kısmak. Burada da seçenekler doğrudan sağlık hizmetinin içine giriyor. İlaç şirketlerinin sigorta kurumlarına daha yüksek indirim vermesi, hastanelerde tasarruf yapılması ya da hekim ücretlerine üst sınır getirilmesi konuşuluyor. Kassenärztliche Vereinigung Başkanı Andreas Gassen ise hekim ödemeleri düşerse hastalar için daha az randevu oluşacağı uyarısında bulunuyor. Yani bütçede yapılan bir kesinti, sağlık hizmetinde bekleme süresi ya da erişim sorunu olarak geri dönebilir.

Masada sigortalıları doğrudan etkileyecek öneriler de var. Eşlerin ücretsiz ortak sigorta kapsamının kaldırılması, tütün vergisinin artırılması ya da sosyal yardım alanların sigorta primlerinin devlet tarafından tamamen üstlenilmesi bu başlıklar arasında sayılıyor. Böylece reform tartışması, yalnızca kurumlar arası para paylaşımından ibaret kalmıyor; hanelerin gündelik geçimine de uzanıyor.

‘İsraf’ denilen alan neresi?

Üçüncü seçenek, mevcut parayı yeniden dağıtmak. Baas, sağlık sisteminde büyük bir israf bulunduğunu ve bunun azaltılması hâlinde ciddi tasarruf sağlanabileceğini söylüyor. Ancak sağlıkta ‘israf’ olarak tanımlanan her alan, başka bir yerde personel yükü, hizmet daralması ya da hasta açısından kayıp anlamına gelebiliyor. Bu yüzden parayı başka türlü dağıtma vaadi teknik görünse de, aslında son derece siyasi bir tercih anlamına geliyor.

Başbakan Yardımcısı Lars Klingbeil 2026’nın cesaret isteyeceğini söylerken, Başbakan Friedrich Merz de reformun toplumda adalet duygusu yaratması gerektiğini belirtiyor. Ama sağlık sisteminde “Herkes katkı verecek” cümlesi çoğu zaman eşit bir yük paylaşımına çıkmıyor. Hekimler, hastaneler, ilaç şirketleri, sigorta kurumları ve en sonunda hastalar aynı denklemde yer alsa da, hangi grubun ne kadar bedel ödeyeceği henüz belli değil.