Organ bağışı çıkmazı: Her yıl 1.000 kişi beklerken ölüyor

Almanya’da organ bağışı sistemi yeniden siyasetin gündeminde. Bundestag, yarın organ bağışında ‘itiraz modeli’ olarak bilinen düzenlemeyi tartışacak. Bu modele göre, bir kişi hayattayken açıkça karşı çıkmadıysa ölümünden sonra potansiyel organ bağışçısı kabul ediliyor.

Mevcut sistemde ise organ alınabilmesi için kişinin hayattayken açık rıza vermiş olması ya da yakınlarının bu yönde irade beyan etmesi gerekiyor.

Milletvekillerine sert mektup

Bild’in haberine göre Leben Spenden e. V. adlı oluşum, kritik tartışma öncesi tüm Bundestag milletvekillerine bir mektup gönderdi. Mektupta Almanya’daki mevcut durumun ahlaki ve sağlık politikası açısından artık savunulamaz olduğu ifade edildi.

Oluşuma göre toplumun yaklaşık yüzde 85’i organ bağışına genel olarak olumlu bakıyor. Ancak çok daha az kişi bu kararını yazılı olarak belgeletiyor. Dahası, bağış kartı ya da kayıt belgesi olan kişilerde bile bu belgeler acil durumda çoğu zaman bulunamıyor.

8 bin 100 kişi organ bekliyor

Mektupta, rıza ile uygulama arasındaki bu büyük farkın insan hayatına mal olduğu vurgulandı. Almanya’da şu anda 8 bin 100’den fazla kişi organ nakli bekliyor. Buna karşılık 2025’te yalnızca 985 organ bağışı yapıldı.

Oluşum, her yıl yaklaşık 1.000 kişinin hayat kurtaracak organı beklerken öldüğünü belirtti.

Mektupta, mevcut sistemin korunması ‘topluca yardım etmeme’ olarak nitelendirildi ve siyasete hızlı hareket etme çağrısı yapıldı.

Bugünkü sistem nasıl işliyor?

Almanya’da şu anda ‘karar modeli’ uygulanıyor. Buna göre ölüm sonrası organ alınabilmesi için kişinin hayattayken açık şekilde onay vermiş olması gerekiyor.

Bu onay organ bağışı kartı, organ bağışı siciline kayıt ya da yakınların kişinin varsayılan iradesini doğrulamasıyla mümkün olabiliyor. İtiraz modelinde ise sistem tersine çevriliyor.

Kişi hayattayken organ bağışına karşı olduğunu belirtmemişse, ölümünden sonra bağışçı kabul edilebiliyor. Ancak destekçiler, bağışa karşı çıkma hakkının her zaman korunacağını vurguluyor.

İspanya örneği gösteriliyor

Reformu savunanlar, Avrupa’daki örneklere dikkat çekiyor. 25’ten fazla Avrupa ülkesinde itiraz modeli uygulanıyor. Özellikle İspanya örnek gösteriliyor. İspanya’da 1 milyon kişiye 53 organ bağışçısı düşüyor. Almanya’da bu sayı yalnızca 11.

Bu fark, reform yanlılarına göre mevcut sistemin yapısal olarak yetersiz kaldığını gösteriyor.

Tıp dünyasından destek var

Mektuba destek verenler arasında Charité’den tanınmış doktorlar, Federal hükûmetin eski hasta hakları sorumlusu Prof. Dr. Claudia Schmidtke ve yazar David Wagner de bulunuyor. Wagner, 2007’de karaciğer nakliyle hayata tutunmuştu.

Destekçiler, organ bağışında daha net ve etkili bir sistem kurulmazsa bekleme listelerindeki ölümlerin süreceğini savunuyor.

2020’de reddedilmişti

Almanya’da benzer bir girişim 2020’de de gündeme gelmişti. Dönemin Sağlık Bakanı Jens Spahn ve daha sonra bakanlık koltuğuna oturan Karl Lauterbach, çift aşamalı itiraz modelini desteklemişti.

Bu modele göre kişi hayattayken karşı çıkmadıysa bağışçı sayılacak, ancak ölümden sonra yakınlarına da danışılacaktı. Ancak Bundestag o dönem bu yasa teklifini reddetti.

Mecliste iki ayrı yol var

Şimdi Bundestag’da transplantasyon hukukunu değiştirmek için iki farklı girişim bulunuyor. CDU’lu milletvekili ve Ekonomi Bakanlığı Devlet Sekreteri Gitta Connemann, partiler üstü bir grupla itiraz modelinin kabul edilmesini istiyor.

Buna karşı çıkan grup ise SPD’li Lars Castellucci ve CSU’lu Stephan Pilsinger öncülüğünde hareket ediyor. Bu grup, itiraz modeli yerine organ bağışı sicilinin geliştirilmesini savunuyor.