Mülteci çocuklar aylarca okul bekliyor

Almanya’da mülteci çocukların okula erişiminde eyaletler arasında büyük farklılıklar yaşanıyor. Avrupa Birliği’nin yeni kuralları, reşit olmayan sığınmacıların en geç iki ay içinde eğitim sistemine dahil edilmesini öngörmesine rağmen birçok eyalet mevcut uygulamasını değiştirmeyi planlamıyor.

Mediendienst Integration araştırmasına göre AB Ortak Avrupa İltica Sistemi kapsamında değiştirilen Kabul Koşulları Direktifi, 12 Haziran’dan bu yana Almanya’da uygulanıyor. Yeni düzenlemeye göre reşit olmayan sığınmacılara, iltica başvurularından itibaren en geç iki ay içinde eğitim sistemine erişim sağlanması gerekiyor.

Daha önce bu süre üç aydı. Ancak araştırmalar eski üç aylık sürenin bile birçok yerde karşılanamadığını gösteriyor.

Yeni kurala yalnızca KRV uyum sağladı

Eğitim politikaları Almanya’da eyaletlerin yetkisinde olduğu için mülteci çocukların okula başlama koşulları bölgeden bölgeye değişiyor.

Mediendienst Integration’ın araştırmasına göre şimdiye kadar yalnızca KRV yeni iki aylık süreye uygun düzenleme yaptı.

Aşağı Saksonya, Hessen, Saksonya-Anhalt ve Thüringen olası değişiklikleri inceliyor. Diğer eyaletler ise ya mevcut kuralların yeterli olduğunu düşünüyor ya da AB düzenlemesine uyum için değişikliğe ihtiyaç görmüyor.

Berlin, Schleswig-Holstein ve Saarland’da okul yükümlülüğü çocukların eyalete gelmesiyle başlıyor. Bavyera, Brandenburg ve Thüringen’de bu süre en fazla üç ay, Baden-Württemberg’de ise altı aya kadar çıkabiliyor.

Diğer bazı eyaletlerde ise çocukların okula başlayabilmesi için önce ilk kabul merkezinden çıkarılarak bir belediyeye yerleştirilmesi gerekiyor.

Sorun da burada ortaya çıkıyor. Mülteci çocukların bir kent veya ilçeye yerleştirilmesi zaman zaman AB’nin öngördüğü iki aylık süreden daha uzun sürüyor.

Her beş merkezden birinde çocuklara eğitim verilmiyor

Bremen Üniversitesi araştırmacıları Barbara Johanna Funck ve Markus Ciesielski, 2025 yılında Almanya’daki 203 mülteci kabul merkezinde çocukların eğitime erişimini inceledi.

Araştırmaya göre merkezlerin yalnızca yüzde 18’inde bütün çocuklar normal okullara gidebiliyordu. Merkezlerin yüzde 23’ünde ise yalnızca belirli gruplara normal okula gitme imkânı sağlandı.

Yüzde 36’sında çocuklara okul benzeri eğitim veya Almanca kursları verildi. Yüzde 4’ünde yalnızca Almanca kursu sunuldu.

En dikkat çekici sonuç ise merkezlerin yüzde 19’unda çocuklara hiçbir eğitim imkânının sağlanmaması oldu.

Bazı çocuklar 10 aya kadar bekledi

Araştırma, çocukların normal okula geçebilmek için ne kadar beklediğini de ortaya koydu.

İncelenen merkezlerin yalnızca yüzde 14’ünde çocuklar o dönemde geçerli olan üç aylık süre içinde okula başlayabildi. Araştırmacılara göre bunu sağlayabilen merkezler yalnızca Berlin, Hessen ve Saarland’daydı.

Merkezlerin yüzde 22’sinde bekleme süresi üç ile altı ay arasında değişti. Bavyera’daki incelenen bütün kabul merkezleri de bu grupta yer aldı.

Merkezlerin yüzde 14’ünde çocukların okula başlaması altı veya yedi ay sürdü. Yüzde 4’ünde ise bekleme süresi 10 aya kadar çıktı.

Almanca kursu okulun yerine geçebilir mi?

Bazı eyaletler kabul merkezlerinde verilen Almanca veya hazırlık kurslarını çocukların eğitim sistemine erişimi olarak değerlendiriyor.

Bavyera ve Schleswig-Holstein makamları da bu uygulamaların AB kurallarını karşıladığı görüşünde.

Ancak Berlin Humboldt Üniversitesi Hukuk ve Göç Profesörü Pauline Endres de Oliveira, ayrı 'hoş geldin sınıflarının' normal eğitim sistemine erişim sayılıp sayılamayacağının yüksek mahkemeler tarafından henüz kesinleştirilmediğine dikkat çekti.

Endres de Oliveira, AB düzenlemesinin yerli çocuklarla ortak eğitimi esas aldığını belirtti. Almanca ve hazırlık kurslarının yeni gelen çocukları normal derslere hazırlayabileceğini ancak normal okula erişimi geciktirmemesi veya kalıcı olarak onun yerine geçmemesi gerektiğini söyledi.

Normal sınıfta Almanca daha hızlı öğreniliyor

Araştırmalar, mülteci çocukların yalnızca kendileri gibi yeni gelen öğrencilerin bulunduğu Almanca sınıfları yerine normal sınıflarda eğitim gördüklerinde dili daha iyi öğrendiğine işaret ediyor.

Bremen Üniversitesi’nden Funck da uzun süre okul dışında kalan veya yalnızca sınırlı ve ayrı bir eğitim alan çocukların ciddi sorunlarla karşı karşıya kaldığını belirtti.

Funck, yeni AB kurallarının Almanya genelinde gerçekten uygulanması halinde bunun önemli bir ilerleme olacağını söyledi. Geçmişte bazı kabul merkezlerinde mülteci çocukların aylar boyunca herhangi bir örgün eğitime erişemediğine dikkat çekti.

Uzmanlara göre gecikmelerin önüne geçmek için mülteci çocukların belediyelere yerleştirilmesi, okul yükümlülüğünün başlaması ve normal okula erişim için aynı sürenin uygulanması gerekiyor.