Hediye çeki alırken dikkat: İade, süre ve iflas riski

Noel’e günler kala birçok kişi hediye çeki almayı tercih ediyor. Alman Perakende Birliği’nin verilerine göre katılımcıların yaklaşık üçte biri Noel’de hediye çeki hediye ediyor. Uzmanlar ise hediye çeki alırken bazı hukuki ayrıntıların gözden kaçırılmaması gerektiğini vurguluyor.

Mağazadan almak kolay, ama iflas riski var

Hediye çeki genelde fizikî mağazadan kolayca alınabiliyor. Tüketici çoğu zaman çeki elden teslim alıyor ve daha sonra kullanıyor. Yine de önemli bir risk var; çek kullanılmadan önce işletmenin iflas etmesi.

Uzmanlar, vitrininde kapanış duyuruları olan işletmelerden hediye çeki alınmamasını öneriyor. Ancak böyle bir işaret olmasa bile iflas ihtimali tamamen ortadan kalkmıyor. Bu durumda hediye çeki sahibi çoğu zaman ürün yerine yalnızca parasını talep edebiliyor. İflas masasında ise ödeme yapılacak kaynak kalmayabiliyor.

İnternetten alırken künyeyi kontrol edin

Hediye çeki internetten alınacaksa satıcının güvenilirliği daha da önem kazanıyor. Uzmanlar, sitenin tam bir künyeye (impressum) sahip olup olmadığına bakılmasını öneriyor. Şirket adı, açık adres ve iletişim bilgileri bu bölümde yer almalı.

Bilinmeyen satıcılarda kullanıcı yorumlarını şirket adına göre aramak mümkün. Baden-Württemberg Tüketici Merkezi’nden Oliver Buttler, olumlu yorumların satın alınmış olabileceğini hatırlatarak olumsuz yorumların özellikle okunmasını öneriyor. Avrupa dışındaki satıcılarda daha dikkatli olunması gerektiği, AB içindeki satıcılarda korumanın daha yüksek olsa da sorun çıktığında iletişimin zorlaşabildiği de vurgulanıyor. Tüketici merkezlerinin sahte mağaza bulucu gibi araçlarla internet adresi kontrolü yapılabileceği hatırlatılıyor.

Online alışverişte 14 gün cayma hakkı var

Hediye çeki internetten alındıysa çoğu üründe olduğu gibi 14 gün içinde cayma hakkı bulunuyor. Tüketici bu süre içinde vazgeçip parasını geri isteyebiliyor. Ancak çek kullanıldıysa cayma hakkı sona eriyor.

Fizikî mağazadan alınan hediye çeklerinde ise yasal bir cayma hakkı bulunmuyor. İade ya da değişim, satıcının inisiyatifine bağlı.

Geçerlilik süresi çoğunlukla 3 yıl

Hediye çekleri genelde üç yıllık zamanaşımı süresi içinde kullanılabiliyor. Süre, çekin alındığı yılın bitiminden itibaren işliyor. Örneğin 2025 Noel döneminde alınan bir hediye çeki, kural olarak 31 Aralık 2028’e kadar kullanılabiliyor.

Bu tarihten sonra işletme çeki kabul etmek zorunda değil. Buna karşın bazı işletmeler, zamanaşımı itirazı yapmadığı için ya da iyi niyet uygulamasıyla süresi geçmiş çekleri yine de kabul edebiliyor.

Daha kısa süre yazılabilir, ama makul olmak zorunda

Bazı firmalar hediye çeklerine daha kısa bir son kullanım tarihi koyabiliyor. Bu nedenle satın alırken çekin üzerinde son kullanım tarihinin olup olmadığına bakılması öneriliyor.

Ancak süre sınırsız biçimde kısaltılamıyor. Sürenin makul olması gerekiyor. Örnek olarak Münih Yüksek Eyalet Mahkemesi’nin bir online satıcı için bir yıllık süreyi fazla kısa bularak geçersiz saydığı, bu nedenle genel üç yıllık süreyi esas aldığı belirtiliyor.

Nakit iade genelde yok ama istisnalar var

Hediye çekinin parasını istemek çoğu durumda mümkün olmuyor. Ancak çek belirli bir ürün ya da hizmet için düzenlenmişse ve bu ürün ya da hizmet artık sunulmuyorsa, tüketici ödemenin iadesini talep edebiliyor.

Tüketici merkezlerinin değerlendirmesine göre çek üzerinde kısa süre yazsa bile, hediye çeki üç yıllık genel süreyi doldurmadıysa farklı bir durum doğabiliyor. Kısa süre dolmuş, ancak üç yıllık yasal süre dolmamışsa tüketicinin para iadesi isteyebileceği belirtiliyor. Bu noktada işletmenin, kaybettiği kâr kadar bir tutarı kesebileceği ifade ediliyor.

Kayıp olursa çoğu zaman geri gelmiyor

Klasik hediye çekleri nakit gibi değerlendiriliyor. Kim elinde tutuyorsa o kullanabiliyor. Bu yüzden kaybolduğunda çoğu zaman telafi edilemiyor.

Bazı işletmeler ise çekleri sistemlerine tanımlıyor ve QR kod ya da farklı bir kod veriyor. Kart kaybolup kod durduğunda ne olacağına ilişkin net bir yargı içtihadı bulunmadığı belirtiliyor. Uzmanların uyarısı ise açık: Kodun kaybolmaması ve kimseyle paylaşılmaması gerekiyor.

Ev yapımı çekler hukuken bağlayıcı değil

Evde hazırlanmış, örneğin üç çeşit akşam yemeği gibi kişisel vaat içeren hediye çekleri genellikle hukuken bağlayıcı sayılmıyor. Bu tür çekler daha çok bir niyet beyanı olarak görülüyor. Bu nedenle vaat yerine getirilmezse, çoğu durumda hukuki yaptırım doğmuyor.