Bürgergeld dönemi sona erdi: Sosyal yardımda yeni dönem başladı

Almanya’da uzun süredir tartışılan sosyal yardım reformu 1 Temmuz itibarıyla yürürlüğe girdi. Bürgergeld’in yerini artık Grundsicherung, yani Temel Güvence alıyor. Federal hükûmet, yeni sistemle daha fazla kişinin daha hızlı şekilde işe yerleştirilmesini hedefliyor.

Ancak reform, sosyal yardım alanlar için daha sıkı kurallar anlamına geliyor. İş merkezlerindeki randevulara geçerli bir neden olmadan gitmeyenlere daha hızlı kesinti uygulanabilecek. Bazı durumlarda yardım tamamen kesilebilecek. Ayrıca kira giderleri ve mal varlığı da eskisine göre daha erken denetlenecek.

Eleştirmenlere göre ise bu reform, sosyal politika açısından ciddi bir geri adım.

Nicole için yeni dönem daha fazla belirsizlik demek

Frankfurt’ta yaşayan 57 yaşındaki Nicole için yeni düzenleme şimdilik daha fazla endişe anlamına geliyor. Soyadının açıklanmasını istemeyen Nicole, siyaset bilimi mezunu. Bir süre editör olarak çalıştı ancak hastalanınca işini bırakmak zorunda kaldı.

Birikimleri tükenince sosyal yardım başvurusu yaptı. “Yoksa hayatımı sürdüremezdim” diyen Nicole, geçinebilmek için haftada bir kez Frankfurt’taki Christuskirche’ye gidiyor. Burada iki avroya öğle yemeği yiyor ve ardından bağışlanan gıda ürünlerinden alıyor.

Yeni sistem neleri değiştiriyor?

Temel Güvence ile en önemli değişikliklerden biri yaptırımlarda olacak. İş merkezi randevularını tekrar tekrar mazeretsiz kaçıranların yardımı daha hızlı kesilebilecek. En ağır durumda yardım tamamen durdurulabilecek.

Bir diğer değişiklik iş bulma önceliğinde. Yeni sistemde hızlı şekilde işe yerleşme, mesleki eğitim ve yeniden eğitim programlarının önüne geçiyor. Ancak bazı durumlarda eğitim hâlâ mümkün olacak. Bunun için eğitimin kişiye uzun vadede daha iyi iş imkânı sağlaması gerekecek.

Yardım alanların makul görülen işleri kabul etmesi de beklenecek. Bu iş, kişinin önceki mesleki niteliğinin altında olsa bile reddedilemeyebilecek. Ancak fiziksel, zihinsel ya da ruhsal nedenlerle çalışamayacak durumda olanlar için istisna uygulanacak.

Ayrıca mal varlığı ve kira giderleri daha erken kontrol edilecek. Bürgergeld döneminde konut giderleri ilk yıl genellikle tam karşılanıyordu. Yeni sistemde bu güvence daraltılıyor.

Kira yardımı endişesi büyüyor

Nicole’un en büyük kaygısı kirası. Bürgergeld döneminde konut masrafları bir yıl boyunca tamamen karşılanıyordu. Ancak Temel Güvence ile kira daha baştan incelenecek.

Yeni düzenlemeye göre ilk yıl kira, bulunulan bölgedeki uygun kira sınırının en fazla 1,5 katına kadar karşılanacak. Bu sınırın üzerinde kalanlar aradaki farkı kendi ödeyecek ya da konut giderlerini düşürmek zorunda kalacak.

Nicole için iki seçenek de zor görünüyor. Bekâr sosyal yardım alıcılarına aylık 563 avro ödeniyor. Bu paradan ayrıca kira farkı ödemek neredeyse imkânsız. Daha ucuz bir eve taşınmak da Almanya’daki konut piyasası nedeniyle kolay değil.

Sosyal kuruluş VdK, bu nedenle yeni sistemin evsizliği artırabileceği uyarısında bulunuyor.

57 yaşında iş bulmak kolay değil

Nicole, bu değişikliklerin kendisini nasıl daha hızlı işe sokacağını anlayamadığını söylüyor. İş merkezi randevularını zaten hiçbir zaman mazeretsiz kaçırmadığını belirtiyor. Bu nedenle daha sert yaptırımların kendi durumunu değiştirmeyeceğini düşünüyor.

Ancak 57 yaşında olması iş bulmasını zorlaştırıyor. İş gücü uzmanlarına göre yaş ilerledikçe uzun süre işsiz kalma riski artıyor. Nicole de deneyimli olduğunu ama bunun tek başına yeterli olmadığını söyleyerek “Birçok konuda tecrübem var. Ama bu, 57 yaşında yarın hemen işe alınacağım anlamına gelmiyor” diye konuştu.

VdK: Reform asıl sorunu görmüyor

VdK Hessen-Thüringen Sözcüsü Philipp Stielow, yeni düzenlemelerin birçok kişinin gerçek sorunlarını çözmediğini savunuyor. Stielow’a göre hem tartışma hem de planlanan değişiklikler meselenin özünü ıskalıyor.

Offenbach Belediyesi’nde uzun yıllar iş gücü, istatistik ve entegrasyon alanında görev yapan iş piyasası araştırmacısı Matthias Schulze-Böing ise belli bir sıkılığın etkili olabileceğini söylüyor. Ona göre denetim gerçekten yapıldığında insanlar iş birliği yapmaya, iş tekliflerini değerlendirmeye ya da mesleki eğitim programlarına katılmaya daha yatkın oluyor.

Ancak VdK’dan Stielow, sosyal yardım alanların büyük bölümünün çalışmak istemediği iddiasına karşı çıkıyor. Stielow, “Yüzde 90’dan fazlası çalışmak istiyor ama yapısal nedenlerle çalışamıyor” diyor.

Çocuk bakımının yetersizliği, kötü ulaşım bağlantıları ve kişiye uygun iş tekliflerinin azlığı, en büyük engeller arasında gösteriliyor. Stielow’a göre ‘biraz baskı yapılırsa herkes yeniden çalışır’ düşüncesi oldukça naif.

Açık iş var ama herkes için uygun değil

Almanya İş Piyasası ve Meslek Araştırmaları Enstitüsü’nün verilerine göre ülkede her 100 açık işe karşılık 264 işsiz bulunuyor. Enstitüye göre sorun yalnızca açık iş sayısı değil. Birçok işin aradığı nitelikler, işsizlerin sahip olduğu mesleki becerilerle örtüşmüyor.

Bugün yaklaşık 5,5 milyon kişi Bürgergeld ya da yeni adıyla Temel Güvence kapsamında yardım alıyor. Bunların yaklaşık 2 milyonu iş piyasasına doğrudan katılamıyor. Bu grupta yakınlarına bakanlar, tek başına çocuk büyütenler ya da çalıştığı hâlde geliri yetmediği için destek alanlar var.

1,8 milyon kişi ise çocuk ve gençlerden oluşuyor. Yaklaşık 1,7 milyon kişi ise temel olarak iş piyasasına açık durumda. Bu kişilerin 1,2 milyonunun mesleki diploması yok.

Sistemde 'tamamen reddedenler' olarak adlandırılan grubun sayısı ise yaklaşık 16 bin. Bu kişiler, geçerli bir neden göstermeden uygun iş tekliflerini defalarca reddeden, randevulara gitmeyen ve iş başvurusu yapmayanlardan oluşuyor.

SPD: İstismar anlatısı gerçeği yansıtmıyor

SPD’nin iş piyasası politikaları sözcüsü Annika Klose, sosyal yardım alanlar üzerinden yürütülen ‘sözde dolandırıcılık ve istismar’ anlatılarını eleştiriyor. Klose, istismar vakalarının bulunduğunu ancak bunların ‘mutlak istisna’ olduğunu söylüyor.

Federal İş Ajansı ile Ekonomi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü’nün analizlerine göre Bürgergeld’de resmî istismar oranı yaklaşık yüzde 4 seviyesinde.

Tam kesinti tartışması yargıya taşınabilir

Yeni sistemin yalnızca etkili olup olmayacağı değil, anayasaya uygunluğu da tartışılıyor. VdK, yardımların tamamen kesilebilmesini öngören yaptırımların anayasaya aykırı olduğunu savunuyor. Kuruluş, Federal Anayasa Mahkemesi’nin 2019 tarihli kararına dikkat çekiyor.

Sosyal aktivist Helena Steinhaus da önce işe yerleştirme anlayışının meslek seçme özgürlüğüyle çelişebileceğini söylüyor. Ona göre mesleki eğitim ve yeniden eğitim imkânlarının sınırlanması da bu hakkı zayıflatıyor.

Bu tartışmalarda son sözü büyük olasılıkla mahkemeler söyleyecek. Ancak şimdiden netleşen bir nokta var: Reformla başlangıçta vaat edilen milyarlarca avroluk tasarruf sağlanamayacak. Bunu CDU/CSU da kabul etti.