Belediyelerde çöküş: Hizmetler kısılıyor!

Almanya’da belediyelerin mali krizi derinleşiyor. SWR’nin araştırmasına göre, nüfusu 50 bini aşan 196 belediyenin yüzde 95’i 2026’da denk bütçe hedefini tutturamayacak. 2022’de belediyelerin yalnızca yüzde 25’i açık verirken, 2024’te bu oran yüzde 75’e yükseldi.

Kriz, yalnızca bütçe rakamlarıyla sınırlı değil. Uzmanlar ve yerel yöneticiler, artan açıkların günlük hizmetleri zayıflattığını ve yurttaşların devlete duyduğu güveni aşındırdığını söylüyor. Başbakanlık Dairesi Başkanı Thorsten Frei de SWR’ye yaptığı açıklamada, belediyelerin mali krizinin demokrasi üzerinde etkisi olduğunu belirtti.

“Belediyeler devletin görünen yüzü”

CDU’lu Frei, vatandaşların devleti en doğrudan belediyeler üzerinden deneyimlediğini vurguladı. Frei’ye göre yerel hizmetlerdeki aksama, insanların devlete ve demokrasiye bakışını etkiliyor.

Schleswig-Holstein SPD Başkanı ve 2027 eyalet seçimleri için başbakan adayı Ulf Kämpfer de benzer bir uyarıda bulundu. Kämpfer, krizin “demokrasiyi tehlikeye atma potansiyeli” taşıdığını söyledi.

Käempfer’e göre siyasi aşırılığın büyüdüğü kentlerin önemli bir bölümü, uzun yıllardır mali zorluk yaşayan yerler. Bu kentlerde yoksulluk oranları yüksek, yüzme havuzları kapanıyor ve insanlar “Benim şehrim, benim devletim artık işlemiyor” duygusuna kapılıyor. Kämpfer, nisan 2026’ya kadar Kiel Belediye Başkanı olarak görev yapmış ve kentte tasarruf önlemleri uygulamak zorunda kalmıştı.

Halk siyasete güvenmiyor

SWR’nin Karlsruhe ve Kiel’de yaptığı çevrim içi ankete yaklaşık 5 bin kişi katıldı. Ankete göre her iki kentte de yurttaşların yüzde 70’inden fazlası, siyasetin belediye maliyesini düzeltebileceğine artık güvenmiyor.

Katılımcıların yaklaşık yarısı, belediyelerin mevcut mali krizinden federal hükûmeti ve genel olarak siyaseti sorumlu görüyor. Her iki kentte de ankete katılanların yüzde 90’dan fazlası, mali durumun daha da kötüleşeceğinden endişe ediyor.

Hizmetler kısılıyor, yük vatandaşa biniyor

Belediyeler artan açıklar nedeniyle birçok alanda tasarrufa gidiyor. Bunun etkisi doğrudan vatandaşların günlük yaşamına yansıyor. Yollar bozuluyor, kreş ücretleri artıyor, spor salonları bakımsız kalıyor, hayvanat bahçesi girişleri pahalanıyor, yüzme havuzlarında su sıcaklığı düşürülüyor.

Kültür kurumları kapatılıyor, sosyal projeler iptal ediliyor. Bazı yerlerde park bankları ve köpek dışkısı poşetleri bile tasarruf listesine giriyor. SWR anketinde Karlsruhe’de yaşayanların yüzde 90’ı, tasarruf önlemlerinden etkilendiğini söyledi. Kiel’de bu oran yüzde 66 olarak ölçüldü.

Kriz neden büyüyor?

TU Wildau’dan kamu yönetimi uzmanı René Geißler’e göre belediyelerin krizinde temel nedenler birçok yerde aynı. Bir yandan kamu çalışanları için yapılan toplu sözleşme zamları belediye bütçelerini zorluyor. Diğer yandan sosyal harcamalar son yıllarda ciddi biçimde arttı.

Geißler’e göre sorunlardan biri, sosyal yardım ve benzeri alanlarda kararların federal düzeyde alınması, ancak yükün büyük bölümünün belediyelere kalması. Aynı dönemde ekonomik durgunluk ve enflasyon nedeniyle belediyelerin gelirleri de yeterince artmıyor.

Belediyeler federal destek istiyor

Karlsruhe Belediye Başkanı Frank Mentrup, belediyelerin görev yükü ile gelirleri arasındaki dengesizliğe dikkat çekti. SPD’li Mentrup’a göre belediyeler kamu görevlerinin yüzde 25’ini yerine getiriyor ancak vergi gelirlerinden yalnızca yüzde 14 pay alıyor.

Mentrup, bu nedenle federal ve eyalet düzeyinde belediyelere yüklenen görevlerin gerekli kalitede yerine getirilemediğini söyledi. Belediyeler, özellikle sosyal harcamaları artıran federal yasalar nedeniyle Berlin’den daha fazla mali destek istiyor.

Başbakanlık Dairesi Başkanı Thorsten Frei ise yasaların eyaletlere ve belediyelere belli uygulama alanları bıraktığını savundu. Frei, bazı hizmetlerin daha verimli, daha az bürokratik ve farklı biçimlerde sunulup sunulamayacağının tartışılması gerektiğini belirtti.

Gera istisna oldu

Ülke genelinde birçok belediye tasarruf baskısı altındayken, Thüringen’deki Gera kenti bu yıl 57 milyon avroluk yatırım yapabilecek durumda. Kent bütçesinden sanat eseri alımı bile yapılabiliyor.

SWR’nin aktardığına göre bunun arkasında gizli bir gelir kaynağı yok. Gera, 2014’te zaten ağır bir mali kriz yaşamış ve o dönem sert tasarruf adımları atmıştı. Ayrıca Thüringen’de sanayi yoğunluğunun daha düşük olması, bazı belediyeleri büyük ticaret vergisi kayıplarından korudu. Gera, eyaletten daha istikrarlı mali destek de alıyor.

Çözüm görünmüyor

Kamu yönetimi uzmanı René Geißler, Almanya genelindeki belediye krizinin yakın zamanda biteceğine dair bir işaret olmadığını belirtiyor. Belediye başkanları, federal devlet, eyaletler ve belediyeler arasındaki para akışının yeniden düzenlenmesini istiyor.

Yerel yöneticilere göre sorun çözülmezse kriz yalnızca bütçe meselesi olarak kalmayacak. Belediyelerin hizmet üretemediği her alan, yurttaşın devlete ve demokrasiye güvenini biraz daha zayıflatacak.